On history and historiography of European and Islamic philosophies in the post-medieval period: An analysis of the cases of ars disputandi and Âdâbü’l-Bahs

Ortaçağ sonrası Avrupa ve İslâm Felsefe Tarihi ve Felsefe Tarihi yazıcılığı üzerine: Ars disputandi ve Âdâbü’l-Bahs bağlamında bir analiz

Abstract

This article is an analysis of the literature on disputation in the post-medieval European and Islamic philosophies (1300-1800). The literature on disputation (ars obligatoria) in Europe, emerging in the late twelfth century and known as the logica moderna, was transformed in the sixteenth century into a new method called ars disputandi. Works of ars disputandi and âdâbü’l-bahs were commented upon by a considerable number of post-medieval scholars in Europe, Central Asia and Middle East from the sixteenth until the eighteenth century but both Arabic and Latin genres on argumentation theory underwent changes. By comparing the post-medieval ars disputandi method with the post- classical âdâbü’l-bahs, this article aims to show (a) how both theories can be distinguished from their classical forms and where both (Latin and Arabic tradition) meet and differ and (b) how the lack of communication between studies on European and Islamic philosophy indicates to a historiographical problematic in writing the history of philosophy.

Özet

Bu makale, ortaçağ sonrası Avrupa ve İslâm felsefesinde yer etmiş tartışma teorileri üzerine yazılan eserleri analiz etmektedir. On ikinci yüzyılın sonlarında ortaya çıkan ve logica moderna olarak bilinen tartışma sanatı ars obligatoria’ya ilişkin Batı yazını, on altıncı yüzyılda ars disputandi olarak bilinen yeni bir metoda dönüşmüştür. Ars disputandi ve âdâbü’l-bahs eserleri, on altıncı yüzyıldan on sekizinci yüzyıla kadar, Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya’daki pek çok orta çağ sonrası ilim adamı tarafından yorumlanmış, ancak, tartışma teorisine ilişkin gerek Arapça gerekse Latince yazın türleri orta çağ sonrası dönemlerde değişiklik geçirmiştir. Bu makale, Orta çağ sonrası ars disputandi metodunu, İslâm felsefe tarihinde klasik sonrası dönemde ortaya çıkan âdâbü’l-bahs ile karşılaştırmakla (a) her iki teorinin kendi klasik formlarından nasıl farklılaştığını ve ikisinin hangi noktalarda buluştuğunu ve ayrıldığını ve (b) Avrupa ve İslâm felsefesi tarihi çalışmaları arasında yeterli iletişimin bulunmamasından kaynaklanan felsefe tarihi araştırmalarında “tarih yazıcılığı sorunsalını” göstermeyi amaçlamaktadır.