Achievement goals and academic locus of control: Structural equation modeling

Abstract

Problem Durumu: Son yıllarda oldukça fazla ilgi gören araştırma alanlarından birisi olan başarı yönelimleri teorisi, eğitim ve psikoloji alanında yapılan araştırmalarda geniş biçimde incelenmektedir. Öğrencilerin başarıya yönelik inançlarını ve performanslarını değerlendirmede kullandıkları ölçüt ve standartları inceleyen başarı yönelimleri teorisi aynı zamanda öğrencinin olayları ve kendi yeterliliğini nasıl yorumladığını, onlara yönelik nasıl tepkide bulunduğunu açıklayan ve farklı biliş, duygu ve davranış örüntüleriyle sonuçlanan bir çerçeve sağlamaktadır. Uzun yıllardan beri başarı yönelimleri, araştırmalarda öğrenme ve performans yönelimi şeklinde ikili bir model olarak ele alınmıştır. Dweck, öğrenme yönelimini öğrencilerin “yeterlilik düzeylerini artırmak ve yeni bilgi ve beceriler kazanmaya çalışmak” için çabalaması, performans yönelimini ise öğrencilerin öğrenme çalışmalarını “yeterliliklerine yönelik uygun değerlendirmeler kazanmak ve negatif değerlendirmelerden kaçınmak amacıyla” yerine getirmesi olarak tanımlamıştır. Öğrenme yönelimi doğa olarak içseldir ve bu yönelimi benimseyen öğrenciler gerçek anlamda bir şeyler öğrenmeye odaklanır. Performans yönelimi ise doğa olarak dışsaldır ve bu yönelimi benimseyen öğrenciler öğrenme çalışmalarına, diğerlerine yetenekli olduğunu kanıtlamak gibi dışsal nedenlerden dolayı motive olur. Öğrenme ve performans yönelimi farklı davranışlar ve kişilik özellikleriyle ilişkili olduğu için bu iki yönelim arasında ayrım yapmak son derece önemlidir. Araştırmalar, öğrenme yöneliminin performans yönelimine göre daha uyumlu çıktılar sağladığını göstermiştir. Son zamanlarda bazı araştırmacılar performans yöneliminin tamamen uyumsuz olmadığını ve bu yönelimin yaklaşma ve kaçınma şeklinde ikiye ayrılabileceğini öne sürmüştür. Performans-yaklaşma yönelimli öğrenciler diğerlerinden daha fazla performans sergilemeye ve yetenekli olduğunu kanıtlamaya, performans-kaçınma yönelimli öğrenciler ise beceriksiz ve başarısız görünmekten kaçınmaya çalışırlar. Performans yöneliminin iki alt boyuta ayrılmasının ardından bazı araştırmacılar öğrenme yöneliminin de yaklaşma ve kaçınma unsurları olabileceğini öne sürmüş ve 2X2 başarı yönelimleri modelini geliştirmişlerdir. Bu model öğrenme-yaklaşma, öğrenme-kaçınma, performans-yaklaşma ve performans-kaçınma şeklinde dört başarı yönelimi içermektedir. 2X2 başarı yönelimleri modeline göre, öğrenme-kaçınma yönelimini benimseyen öğrenciler; dersleri tam anlamıyla öğrenememe, öğrendikleri konuları unutma, konuları yanlış anlama, öğrenme görevlerine hakim olamama ve hata yapma gibi durumlardan kaçınmaya odaklanmaktadır. Araştırmalarda 2X2 model için deneysel kanıt elde edilmiştir. Rotter tarafından öne sürülen kontrol odağı yapısı, bireylerin olaylara yönelik kişisel sorumluluklarını algılama derecelerine bağlı olarak içseldışsal kontrol odağı boyutları üzerinde dağılım göstermektedir. İçsel kontrol odağı bireyin, olay veya çıktıların kendi davranışından, sergilediği çabadan veya yetenek gibi süreklilik sergileyen bir kişilik özelliğinden kaynaklandığına yönelik inancıyla ilişkilidir. Dışsal kontrol odağı ise bireyin, olay veya çıktıların şans, görevin zorluğu veya diğer bireylerin davranışları gibi kendi kontrolü dışındaki faktörlerden kaynaklandığına yönelik inancıyla ilişkilidir. Yapılan literatür incelemesi sonucunda 2x2 başarı yönelimleri ile akademik kontrol odağı arasındaki ilişkileri ele alan herhangi bir çalışmanın olmadığı görülmüştür.