Okullarda görev yapanların sosyo-kültürel değişkenlere göre örgütsel adalet algısının coğrafi bölgeye ilişkin değişimi

The change of school employees' organizational justice (OJ) perceptions concerning geography according to socio-culture

Abstract

Problem Statement: Recently, OJ has started to be searched with cultural variables. Unfortunately, in Turkey, it has only been searched with demographic variables, but there are common perceptional effects of sociocultural variables. Purpose of Study: The purpose of this study is to determine the effect of some socio-cultural variables on OJ, and whether or not OJ differs concerning geographic parts according to employees’ perceptions. Sample and Data Analysis: A survey method was used, and the research sample of the study consists of 1016 school employees in Turkey who were selected randomly. In this research, “Perceptions of Fair Interpersonal Treatment Scale,” which was adapted to Turkish by Wasti (2001), was used to gather data. Research questions were tested with MANOVA analysis, which consists of Wilks’ Lambda results (Λ). Findings: Results showed that socio-cultural variables, especially ideology, are significant in Turkish schools in relationships with managers and relationships among employees. Besides, considering geography, school employees who work in west Anatolia and in the schools of densely populated cities have more positive perceptions about OJ than those who work in central and east Anatolia. Conclusion and Recommendations: To develop OJ in school, current research findings should be supported with qualitative research findings; formal rules and procedures have to be practiced based on equity for all employees in schools of all geographic regions in Turkey.

Özet

Problem Durumu: Adalet kavramı örgütlerde kaynakların dağıtımına ilişkin adillik algısı ile başladı. Örgütsel adalet, çalışanların görüşlerine göre, yöneticilerin davranışlarının ne kadar adil olup olmadığı algısıdır. Örgütsel adalet beş türde incelenmektedir: dağıtımsal, prosedürel, etkileşimci, ilişkilere dayalı ve bilgilendirici. Donovan, Drasgow ve Munson (1998) bu adalet algısının örgütte iki boyutta ortaya çıktığını öne sürmüşlerdir: Örgüt yöneticileri ile ilişkiler ve örgütte çalışanlar arası ilişkiler. Önceki araştırmalar daha çok örgütsel adalet algısını belirlemeye dönük çalışmalar olmasına karşın, son zamanlarda örgütsel adalet, kültürel değişkenlerle birlikte araştırılmaya başlanmıştır. Son dönem bazı araştırmalarda ve politik seçim sonuçlarında Türkiye’nin de kendi içerisinde iki ya da üç farklı kültürel yapıdan oluştuğu ve bunun coğrafi olarak açıklanabildiği görülmeye başlanmıştır. Nitekim okulların da toplumun bir aynası olduğu görüşüne dayanarak, Türkiye’nin mevcut sosyo-kültürel yapısının okul içi ilişkileri de etkileyip etkilemediğinin belirlenmesinin önemli hale gelmeye başladığı öne sürülebilir. Türkiye’de demografik değişkenlerle araştırılmasına karşın, sosyo-kültürel değişkenlerin örgütsel adalete ilişkin etkileri ve bunların bölgeden bölgeye de okullardaki örgütsel adalet algısına etkisine ilişkin herhangi bir araştırmanın olmadığı görülmektedir. Türkiye’de sosyo-kültürel, özellikle de ideolojik değişkenlerin örgüt içi adalet algısını etkilediğine ilişkin genel bir toplumsal algı olduğu belirtilebilir. Araştırmanın Amacı: Bu araştırma, Türkiye’deki ilköğretim ve ortaöğretim okullarında çalışanların (yönetici, öğretmen ve diğer çalışanlar-memur ve hizmetliler) sosyo-kültürel, özellikle de ideolojik değişkenlere göre örgütsel adalet düzeyine ilişkin algılarını ve bu algılarının bölgeden bölgeye değişip değişmediğini belirlemektir. Bu temel amaç doğrultusunda şu sorulara yanıt aranmıştır: 1. Okul çalışanlarının “okul yöneticisine politik görüş yakınlığı ve şehir” değişkenlerine göre örgütsel adalet algısı nasıldır? 2. Okul çalışanlarının örgütsel adalet algısı “okul yöneticisine politik görüş yakınlığı ve şehir” değişkenlerine göre anlamlı olarak farklılaşmakta mıdır? 3. Okul çalışanlarının örgütsel adalet algısı “sendika üyesi olma ve şehir” değişkenlerine göre anlamlı olarak farklılaşmakta mıdır? 4. Okul çalışanlarının örgütsel adalet algısı “okul yöneticisi ile hemşehri olma ve şehir” değişkenine göre anlamlı olarak farklılaşmakta mıdır?