Biz ve ötekiler: Sınıf öğretmeni adaylarının ayrımcı tutumları üzerine bir araştırma

Us and others: A study on prospective classroom teachers' discriminatory attitudes

Abstract

Problem Statement: Today, it can be said that all kinds of discrimination are becoming increasingly widespread. Considering the fact that all the institutions in a society are inextricably intertwined, it is very important to study the concept of “discrimination” from the point of view of education. First of all, there is a need for a descriptive study to show discriminatory attitudes and their relationship to some socio-demographic characteristics of students, who are attending education facilities to become future classroom teachers. Only after identifying their attitudes, will it be possible to make suggestions as to what can be done in those facilities and then recommendations can be put into practice. Keeping these ideas in mind, the present study attempts to identify discriminatory attitudes of students attending classroom teaching departments, in some of the Education Facilities in Turkey. Purpose of the study: This study aims to reveal relationships between prospective classroom teachers’ discriminatory attitudes, and some sociodemographic variables. Method: The sample of the study consists of 840 first- and fourth-year students, attending Classroom Teaching Departments in some colleges of education, in Turkey. Within this framework, the study utilizes a descriptive survey method. The study is said to be a cross-sectional sampling, in terms of the comparison of first and fourth grade students. Two types of data collection tools were used: A Discrimination Attitudes Scale (DAS), consisting of four sections, and A Student Personal Profile Form. Findings and Results: The findings show that female students had lower discriminatory attitudes, when compared with male students. Additionally, similarities existed between the first and fourth year students’ discriminatory attitudes, although these attitudes tended to decrease towards the last (i.e., fourth) year. It was also observed that the education level of the mother was influential in the attitudes, and that discriminatory attitudes tended to decline from villages to cities. Conclusions and Recommendations: In conclusion, the lack of differences in the discriminatory attitudes of the first and fourth year students, in the expected direction, suggests the need to discuss to what extent we are successful in educating contemporary elementary teachers. With regard to contributing to peace at home and in the world, it is essential to take into consideration the discrimination issue, during the process of selection, placement and assessment, of elementary teachers. There is a need for further study in the area of evaluation of teacher training programs, within the hidden curriculum framework.

Özet

Problem Cümlesi: Dünyada ve ülkemizde, insan hakları ve demokrasi konusunda birçok gelişmeler olmasına karşın şiddetin, toplumsal yaşamda her zamankinden daha fazla yer tuttuğu da büyük bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Son günlerde tüm Dünyada Din ve milliyetçiliğin giderek artış gösterdiği, irili ufaklı birçok savaşın sürdüğü, etnik-dini çatışmaların gözle görülür bir biçimde arttığı ve tüm bu sorunların insanlığın ortak gündeminde ilk sıraya oturduğu dikkati çekmektedir. Küreselleşmeyle birlikte, ülkeler arasında sınırların nispeten kalkması, barış ve demokrasinin yeryüzünün tüm coğrafyalarında yaygınlaşması beklenirken, kendisinden olmayana (“öteki”ne) karşı tepkilerin inanılmaz ölçüde arttığı da görülmektedir. Bu nedenle de, küreselleşme olgusuyla birlikte şiddetin de adeta küreselleştiği ileri sürülebilir. Kuşkusuz, şiddetin bu denli artmasında birçok etken olmakla birlikte, şiddetin en önemli kaynaklarından birinin, küreselleşmeyle birlikte artan “ayrımcılık” olduğu söylenebilir. Bugün, toplumların karşı karşıya oldukları en önemli sorunlardan birisidir “ayrımcılık”. Toplumsal dönüşümün sağlanmasında, demokratik ve özgürlükçü toplumların yaratılabilmesinde; sosyal sınıflar ve kültürler arasında adalet ve kaynaşmayı sağlamada bireylerin diğerlerinin, etnik kimliklerine, cinsiyetine, toplumsal sınıflarına ilişkin önyargılardan uzak durabilmeleri ve birbirlerini “öteki”leştirmeyen bir bakış açısına sahip olabilmeleri oldukça önemlidir. Bu amaçla da özellikle çocukların ilköğretim hatta okul öncesi dönemden itibaren farklılıkları tanıması, farklılıklara saygı duyabilmesi ve önyargılardan uzak düşünebilmesi için sınıf ve okul ortamında barış ve demokrasiyi yerleştirmek zorunludur. Okuldaki değerler sistemi, bir yaşama biçimi olarak demokrasi ve insan hakları temelinde biçimlendirilebilinirse, öğretmenler doğru rol modellerini oluşturabilirse, açık ve örtük eğitim programları doğru biçimde işe koşulabilirse ancak öğrencilere demokratik tutum ve davranışların kazandırılması sağlanabilir. Burada en önemli koşullardan birisi model olabilen öğretmenlerin yetiştirilmesidir. Alanyazında öğrencilerin öğretmenlerinin tutumlarından, davranışlarından, ilgilerinden, gereksinimlerinden, değerlerinden ve kişilik özelliklerinden etkilendiğini gösterir binden fazla çalışma bulunmaktadır. Öyleyse, demokratik ilkeleri benimsemiş, bu ilkeleri yaşama uygulayabilen, ayrımcı tutum ve davranışlardan uzak öğretmenlerin sistem içinde etkin biçimde rol alması önemlidir. Burada en önemli görev de öğretmen yetiştiren eğitim fakültelerine düşmektedir. Fakülteler, demokratik değerlere dayalı öğretmen yetiştirme programlarını işe koşabilirse yetiştireceği öğretmenlerin niteliklerini de olumlu yönde etkileyebilir. Tüm bu gerekçelerle gerçekleştirlen bu araştırma, Türkiye’de sınıf öğretmeni adaylarının hizmet öncesi profillerini ortaya koyabilmek adına oldukça önemlidir. Araştırmanın Amacı: Bu çalışmanın amacı, sınıf öğretmeni adaylarının ayrımcı tutumları ve bu tutumlar ile bazı sosyo demografik değişkenler (cinsiyet, sınıf, anne eğitim düzeyi, baba eğitim düzeyi) arasındaki ilişkileri ortaya koymaktır.