Sosyal bilgiler öğretmenim demokrat mı?

Abstract

Problem Statement: Democracy and education are two concepts that influence, transform, and improve each other in time. In this sense, we could talk about a symbiotic relationship between democracy and education. The social studies teacher himself or herself must primarily be tolerant towards the class, respect both students and fellow teachers, cooperate with all when needed, and then expect such behavior of the students. This is certainly not the sole responsibility of social studies teachers but a collective responsibility incumbent on all teachers. However, a teacher who is teaching the concept of democracy in class is obviously burdened with more responsibility in this context. It is therefore crucial that both the students and the teacher know the extent to which fairness, justice, freedom, and participation are actually practiced in the classroom. If a person s self-concerning remarks are to be taken as significant and realistic, they need to be corroborated by others. In other words, a social studies teacher s declaration I am democratic gains significance only if their students, too, declare, Yes, our teacher is democratic . Purpose of the Study: This study aims to reveal the extent to which social studies teachers behaviors are democratic in the classroom. Method: The democratic behaviors of social studies teachers in primary school classrooms were assessed by means of two scales (teacher form and student form) developed by the researcher. The arithmetic mean, standard deviation, and t-test were used in the data analysis for comparable results of teacher (N: 194) and student (N: 1712) views. Findings: The in-class democratic behaviors of social studies teachers in public primary schools are considered in four dimensions, i.e., freedom, equality, justice, and participation. According to the results of this study, social studies teachers perceptions of their democratic behaviors in the classroom are not shared by their students, as far as the freedom, equality, justice and participation dimensions of the research is concerned. Conclusion: When we look at the results of this study, we cannot miss the dichotomy between the perceptions of teachers and those of the students. While social studies teachers claim to apply the core dimensions of democracy to real life, their students claim otherwise. The students who participated in this survey responded that their teachers did not do their share when it came to the free expression of opinions, equal treatment, consideration of their differences, acceptance as they are, fair treatment, and encouraging student participation in the class.

Özet

Problem Durumu: Demokrasi, çoğunluğun politika oluşturma, azınlığın katılma ve eleştirme haklarının bulunduğu; insan hak ve özgürlüklerine dayalı bir yaşayış ve yönetim biçimidir. Demokrasi; toplumun etkin bir üyesi olarak bireyin hoşgörü, hak, adalet, eşitlik, farklılıklara saygı, katılım, dürüstlük, işbirliği, özgürlük, sorumluluk, dayanışma ve barış gibi kavramları içselleştirmiş olmasıyla ilgilidir. Demokratik değerlerin içselleştirilmesinin tek yolu ise eğitimden geçer. Eğitim kurumları demokrat vatandaşların yetiştirilmesinde ve demokratik bir kültürün oluşturulmasında önemli bir role sahiptir. Demokrasi ve eğitim öyle iki kavramdır ki bunlar birbirlerini etkiler, dönüştürür ve zaman içinde birbirlerini geliştirirler. Bu anlamda demokrasiyle eğitim arasında sembiyotik bir ilişki olduğu söylenebilir. Demokratik bir toplumda, okullar demokrasiyle uyumlu olmalı ve demokrasiye ilişkin önemli değerleri, tutumları ve davranışları öğretmelidir. Öğrencilerin bunları öğrenebilecekleri ve yaşayabilecekleri en elverişli ortam ise demokratik sınıflardır. Eğer bir öğretmen demokratik değerlere sahipse, öğrencileri de demokratik değerleri kolaylıkla öğrenirler, ayrıca öğretmenin demokratik değerleri özümsemesi, bu değerlerin öğrenciler tarafından da içselleştirilmesini kolaylaştırır. Demokratik bir sınıf ortamının oluşturulmasında elbette bütün öğretmenlere ayrı ayrı önemli görevler düşmektedir. Bununla birlikte hem Türkiyede hem de dünyada demokratik değerlerin öğrencilere aktarılmasında Sosyal Bilgiler Öğretmenlerine ayrı bir misyon yüklenmiştir. Çünkü neredeyse tüm ülkelerde Sosyal Bilgiler ya da onun eş değeri olan derslerin programlarında, demokrasi ve onun özünü oluşturan hoşgörü, hak, adalet, eşitlik, farklılıklara saygı, katılım, dürüstlük, işbirliği, özgürlük, sorumluluk, dayanışma ve barış gibi kavramların öğretilmesi için ayrı bir başlık açılmıştır. Kuşkusuz bu sadece Sosyal Bilgiler Öğretmeninin üzerine düşen bir sorumluluk değil, bütün öğretmenlerin gerçekleştirmesi gereken genel sorumluluklardır. Ancak demokrasi kavramını sınıfta öğretmeye çalışan bir öğretmenin bu anlamda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiği de aşikârdır. Bir insanın kendine ilişkin söylediklerinin anlamlı ve gerçekçi olabilmesi için başkalarının da o kişi hakkında aynı şeyleri söylemesi gerekir. Yani bir Sosyal Bilgiler öğretmeninin ben demokratım demesi, öğrencilerinin de evet, öğretmenimiz demokratiktirdemesiyle anlam kazanır. Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin demokrasi konularının özünü oluşturan ve demokratik bir sınıfın temel özellikleri sayılabilecek eşitlik, adalet, özgürlük ve katılım kavramlarını sınıfta ne derece yaşatabildiğinin hem öğrenci hem de öğretmenin gözünden belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Araştırmanın Amacı: Bu amaçla bu çalışmada Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin sınıf içi demokratik davranışları belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın Yöntemi: Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin sınıf içi demokratik davranışlarının belirlenmesi amacıyla yapılan bu araştırma, tarama modeli niteliğindedir. Bu çalışmada ilköğretim okullarında görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin sınıf içi demokratik davranışları, araştırmacının geliştirdiği ölçekler (öğretmen formu ve öğrenci formu) aracılığıyla belirlenmeye çalışılmıştır. Bu araştırmanın evreni, Türkiyenin Samsun ili merkez ilçelerinde yer alan resmi ilköğretim okulu Sosyal Bilgiler öğretmenleri ve 8. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Örneklem seçiminde resmi ilköğretim okul, öğretmen ve öğrenci sayıları göz önünde bulundurulmuştur. Araştırma evrenindeki Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin tamamına ulaşılması hedeflendiğinden örneklem alma yoluna gidilmemiş, Samsun ili merkez ilçelerinde görev yapan 194 öğretmene ölçek uygulanmıştır. Öğrencilerin belirlenmesi aşamasında her öğretmenin dersine girdiği sınıfta 10 öğrenci yansız olarak seçilmiş ve 1940 öğrenciye ölçek yollanmış ancak çeşitli nedenlerle 1712 ölçek geri dönmüş, 61 ölçek yönergeye uygun şekilde doldurulmadığı için değerlendirmeye dâhil edilmemiştir. Verilerin öğretmen ve öğrenci görüşlerine dayalı olarak karşılaştırabilmesi amacıyla aritmetik ortalama, standart sapma ve t-testi kullanılmıştır. Araştırmanın Bulguları: Araştırma sonuçları dört boyutta (özgürlük, eşitlik, adalet ve katılım) incelenmiştir. Ölçeğin özgürlük boyutuna ilişkin öğretmen ve öğrencilerin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Başka bir deyişle bu sonuç, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin özgürlük boyutunda, sınıfta demokratik davranışlar sergilediklerine ilişkin algılarının öğrenciler tarafından paylaşılmadığını ortaya koymaktadır. Öğretmenlerin öğrencilerin sınıfta görüşlerini özgürce ifade etmelerine, seçme özgürlüğünü yaşayabilmelerine olanak tanıma, görevlerin dağıtımında seçim yöntemine başvurma, öğrencileri sınıfta küçük düşürecek davranışlardan kaçınma, öğrencilere sevgi ve saygı çerçevesinde davranma konularında öğretmen ve öğrenci görüşlerinin farklılaştığı belirlenmiştir. Ölçeğin eşitlik boyutuna ilişkin öğretmen ve öğrencilerin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Başka bir deyişle bu durum, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin eşitlik boyutunda sınıfta demokratik davranışlar sergilediklerine ilişkin algılarının öğrenciler tarafından paylaşılmadığını ortaya koymaktadır. Öğrencilerle empati kurma, sınav sonuçlarına itiraz eden öğrencinin kağıdını görmesine izin verme, herhangi bir sorunu olan öğrencinin öğretmenle kolayca iletişime geçme, öğrencilere eşit davranma ve sınıftaki her türden farklılığa hoşgörü gösterme konularında öğretmen ve öğrenci görüşlerinin farklılaştığı belirlenmiştir. Ölçeğin adalet boyutuna ilişkin öğretmen ve öğrencilerin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunmuştur. Başka bir deyişle bu sonuç, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin adalet boyutunda sınıfta demokratik davranışlar sergilediklerine ilişkin algılarının öğrenciler tarafından paylaşılmadığını ortaya koymaktadır. Öğretmenlerin öğrencileri olduğu gibi kabul etme, ödül dağıtımında ve söz hakkı vermede adil davra