Öğrenci-Merkezli Değerlendirme Yöntemlerinin Liselerde Uygulanması: Gerçekten Olanaklı Mı?

Using Student-Centred Assessment Methods in High Schools: Is It Really Possible?

Abstract

Problem Statement: Most research studies carried out on the use of studentcentred learning (SCL) have mainly focused on the implementation of student-centred teaching and learning methods ignoring other main components, particularly assessment. There has been little empirical research published which focuses on the degree to which student-centred forms of assessment are utilized. As literature on SCL has demonstrated, assessment is an important ingredient of SCL and thus, should be explored while assessing the extent to which SCL is implemented in teaching and learning. Purpose of Study: The purpose of this study is to examine the degree to which student-centred assessment methods and strategies are employed in high schools in North Cyprus and further explore whether teachers' implementation of these methods and strategies vary regarding their characteristics including gender, subject taught, teaching experience and pedagogical knowledge. Methods: Sequential explanatory design, within mixed-method research was carried out in this study. Student-centred assessment scale was administered to 309 high school teachers followed by semi-structured interviews with 33 teachers chosen purposefully from the scale sample. The data from the scale were analysed using statistical tests on the SPSS program and data obtained from interviews were analysed through content analyses. Findings and Results: Although the results obtained from the scale indicated variability regarding the degree to which student-centred assessment methods and strategies are used in schools, the interviews demonstrated that student learning is mostly evaluated through traditional paper and pencil tests through midterm and final exams. Alternative assessment methods such as portfolio, projects and performance evaluation that focus on the process rather than product are not included in the assessment system. Conclusions and Recommendations: Although SCL has been implemented in high schools in North Cyprus since 2005, traditional paper and pencil tests still dominate the assessment system. Exam-oriented assessment used in Turkish Cypriot education system, including 'university entrance exam', was found to be the main barrier that hinder the use of student-centred assessment methods and strategies in high schools. Consequently, there is a need for certain amendments in the way students are assessed in high schools. Adopting innovative student-centred forms of assessment such as portfolios and peer- and self-assessment will help maximize the use of SCL in schools.

Özet

Problem Durumu:Öğrenci-Merkezli Öğrenme (ÖMÖ) yaklaşımının, öğretim kalitesini artırmak amacıyla okullarda uygulanmaya konması, geleneksel yazılı sınavların aksine, öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin uygulanmasını gerekli kılmaktadır. ÖMÖ, öğretimde öğrenciyi merkeze alan, öğretme öğrenme sürecinde öğrenci gereksinme, ilgi ve özelliklerini göz önünde bulunduran, karar verme sürecinde öğrencilere söz hakkı tanıyan ve öğrencileri etkin kılan öğretme ve öğrenme yaklaşımıdır. Öğrencilerin öğrenmelerinin değerlendirilmesi, ÖMÖ'nin önemli bileşenlerinden biridir. Geleneksel öğretmen-merkezli yaklaşımın aksine, ÖMÖ, öğrencilerin öğrenmesinin değerlendirilmesinde yalnızca yazılı ve sözlü sınavlara yer ver- mez, onun yerine, ürün dosyaları, grup çalışmaları ve projeler gibi öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinden yararlanır. Öğrencilerin öğrenmeleri, sadece dönem sonunda yapılan yazılı ve sözlü sınavlarla değil, öğrencilerin öğrenme sü- recinde yaptıkları tüm çalışmalarla değerlendirilir. Öğrenci-merkezli değerlendirmeye, öz ve akran değerlendirme yöntemleriyle öğrenciler de etkin bir şekilde katılırlar. ÖMÖ, öğretim kalitesini artırmak amacıyla, 2005 yılında Kuzey Kıbrıs'taki okullarda uygulanmaya konmuştur. Bu alanda yapılan araştırmaların olmayışı, ÖMÖ'nin uygulanmasının geliştirilmesine olanak sağlayacak bilimsel çalışmaların yapılması gerekliliğini ortaya koymuştur. ÖMÖ yaklaşımının kullanılmasını inceleyen bilimsel araştırmaların büyük bir çoğunluğu öğrenci-merkezli öğretim ve öğrenme yöntemleri üzerine odaklanmış, değerlendirme gibi, önemli bileşenler göz ardı edilmiştir. ÖMÖ'nin değerlendirme bileşeni üzerine yapılan sınırlı sayıda yayınlanmış bilimsel araştırma vardır. Alanyazının da ortaya koyduğu gibi, değerlendirme, ÖMÖ'nin uygulanmasında önemli rol oynamaktadır, bu bağlamda, ÖMÖ'nin öğretme ve öğ- renme sürecinde ne ölçüde uygulandığı incelenirken değerlendirme bileşeninin göz önünde bulundurulması önem taşımaktadır. Araştırmanın Amacı:Bu araştırma ile öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin Kuzey Kıbrıs'taki liselerde ne ölçüde uygulandığının incelenmesi amaç- lanmıştır. Ayrıca, öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin uygulanmasında cinsiyet, öğretilen ders, öğretme deneyimi ve pedagojik formasyon değişkenleri açısından öğretmenler arasında anlamlı fark olup olmadığı da araştırmanın amaçları arasında yer almaktadır. Araştırmanın Yöntemi:Araştırmada, karma araştırma yöntemi içerisinde yer alan sıralı açıklayıcı desen kullanılmıştır. Araştırmada iki ayrı aşamada gerçekleştirilen, hem nicel hem de nitel olmak üzere iki tür veri toplanmıştır. İlk aşamada, öğretmenlerin öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin uygulanmasıyla ilgili algı- larını ortaya çıkarmayı amaçlayan, öğrenci-merkezli değerlendirme ölçeği (ÖMDÖ), liselerde görev yapan 309 öğretmene uygulanmıştır. İkinci aşamada ise, öğrencimerkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin uygulanması ile ilgili derinlemesine veri elde etmek için, 309 öğretmen içerisinden amaçsal yöntemle seçilen 33 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. ÖMDÖ'den elde edilen verilerin analizinde, aritmetik ortalama ve standart sapmaların hesaplanmasını kapsayan betimleyici istatistik kullanılmıştır. Buna ek olarak, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve t-test uygulanmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler ise içerik analizi yoluyla analiz edilmiştir. Araştırmanın Bulguları:ÖMDÖ'den elde edilen veriler öğretmenlerin, öğrencimerkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin uygulanması ile ilgili farklı algılara sahip olduğunu ortaya koymuştur. Yarı-yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler ise, ÖMÖ'nin değerlendirme boyutunun Kuzey Kıbrıs'taki liselerde uygulanmadığını göstermiştir. Öğretmenlerle yapılan görüşmeler, öğrencilerin öğrenmelerinin, ara sınav ve final sınavlarından oluşan geleneksel yazılı sınavlarla değerlendirildiğini, öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerden olan ürün dosyaları, projeler, sunumlar, öz ve akran değerlendirilmesine yer verilmediğini göstermiştir. Kıbrıs Türk eğitim sisteminde yer alan sınav-odaklı değerlendirme yaklaşımıve de bunun bir parçası olan üniversite yerleştirme sınavı, öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin Kuzey Kıbrıs'taki liselerde uygulanmasını engelleyen ciddi etmenler olarak saptanmıştır. Kıbrıs Türk eğitim sistemi, öğrencilerin öğ- renmelerinin yazılı sınavlarla değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Öğretmenler dönem boyunca bir ara sınav bir de final sınavı yapmak durumunda kalmaktadırlar. Lise öğrencilerinin yaşamlarında çok önemli olan üniversite giriş sınavı ve bu sınavın tamamen çoktan seçmeli sorulardan oluşuyor olması, öğretmenlerin sınıf içerisinde yaptıkları değerlendirmelerde bu tür sınavlara ağırlık vermelerine sebep olmaktadır. Araştırmada elde edilen bulgular, cinsiyet, öğretilen ders, öğretme deneyimi ve pedagojik formasyonun öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin uygulanmasında herhangi bir etkisinin olmadığını ortaya koymuştur. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri:Araştırmada elde edilen tüm veriler sonucunda, ÖMÖ'nin, 2005'den beridir okullarda uygulanmasına rağmen, geleneksel değerlendirme sisteminin ana özelliklerinin, genel liselerdeki öğrenme ve öğretme sürecine hakim olduğu sonucuna varılabilir. Öğretmenlere göre, öğrenci-merkezli değerlendirme yöntem ve stratejilerinin Kuzey Kıbrıs'taki liselerde uygulanmasını engelleyen ciddi etmenler bulunmaktadır. Sınav-odaklı değerlendirme sistemi ve üniversite giriş sınavı bu etmenlerin başında gelmektedir. Sonuç olarak, Milli Eğitim Bakanlığının uygulanmasını istediği değerlendirme yöntemi ÖMÖ ile bağdaşmamaktadır. Milli Eğitim bakanlığı, bir taraftan öğrenci-merkezli değerlendirmenin uygulanmasını özendirmeye çalışırken, öteki taraftan ise, öğretmenlerden öğrenci değerlendirmelerini geleneksel yazılı sınavlarla yapmalarını istemektedir. Bu bulgular eğitim bakanlığının kendi iç