Liderlik Geliştirme Programının Üstün Zekâlı Olan ve Olmayan Öğrencilerin Liderlik Becerilerine Etkisi

Effects of a Leadership Development Program on Gifted and Non-Gifted Students' Leadership Skills

Abstract

Problem Statement:The presence of leaders who will lead societies to success is an important gain for a society. In the present time, leadership development has become a strategic requirement.Although there is a common agreement on the need for leadership education, there are few studies on the education process of leadership and the efficacy of leadership programs in schools. Moreover, leadership and giftedness have been regarded as related, but leadership training is neglected in gifted education. The efficiency of current leadership development programs should be examined, and new effective programs should be developed for youngandskillfulleaders.Thisstudyreportspreparation, implementation, and testing effectivenessof a leadership development program that aims to develop the leadership skills of non-gifted students and gifted students who are more likely to become leaders in the future. Purpose of Study:This study aimed to investigate the effects of a leadership skills development program on development of students' leadership skills as applied to gifted and non-gifted students in the second level of primary education on development of students' leadership skills.Methods:Pre-test/post-test control group experimental design was used. There were 21 students (7 gifted) in the experimental group and 20 students (6 gifted) in the control group. In this study, a leadership skills development program with 15 sessions was developed. The leadership program was applied to the experimental group, and then comparisons were made between the gifted and non-gifted students' leadership skillsbased on scale results obtained from post-test scores and pre-test scores of experimental groups and control groups.Findings and Results: The findings of the study revealed that the program designed to improve leadership skills had positive effects on the leadership skills of both gifted and non-gifted students in the experimental group. Conclusions and Recommendations: Leadership development programs may be useful for both gifted and non-gifted students. Therefore, more leadership training programs should be developed and implemented at all educational levels.

Özet

Problem Durumu: İnsanoğlunun başarısı ve ilerlemesi adına etkin liderlik büyük önem taşımaktadır. Liderlik geliştirme stratejik bir gereklilik halini almaktadır. Birçok araştırmacı liderliğin öğretilebilir kavram ve beceriler olduğu ve ergenlikle birlikte programlar yardımıyla geliştirilebileceği düşüncesini desteklemektedir. Etkili bir lideri tanımlayan özellikler ile üstün zekâlı ve yetenekli birisini tanımlayan özellikler arasında birçok paralellik bulunmaktadır. Üstün zekâlılık ve liderliğin belli bir seviyede paralel olduğu varsayımına dayanarak üstün zekâlılar eğitimindeki birçok araştırmacı liderlik eğitiminin üstün zekâlı ve yeteneklilere yönelikprogramların önemli bir bileşeni olduğunu düşünmektedirler. Liderlik eğitiminin ihtiyaç olduğu konusunda genel bir uzlaşı olmasına rağmen liderlik öğretim süreci ve liderlik programlarının etkililiği konusunda çok az araştırma yapılmıştır. Araştırmalar, liderliğin soyut bir kavram olarak kaldığını ve okul müfredatında göz ardı edildiğini, birçok okulun geleneksel akademik eğitimle liderlik eğitimini denkleştiremediğini ayrıca öğretmenlerin genellikle liderlik becerilerini geliştirme eğitimi almadıklarını ortaya koymuştur. Liderlik becerisinin fark edilip geliştirilmesi ve liderlik alanında üstün zekâlı ve yeteneklilerin eğitilmesi konusunda müfredata bağlı ve müfredat dışı etkinliklere ihtiyaç vardır. Liderlik becerilerinin öğretilmesi ve standart okul müfredatında uygulanması mümkündür. Gençler, liderlik rollerini ve sorumluluklarını alabileceği fırsatlara ihtiyaç duymaktadır. Liderlik eğitimi en ulaşılabilir mekân olan okulda tüm öğrenciler için olmalıdır. Araştırmalara bakıldığında liderlik ve üstün yeteneklilik hakkında çok az araştırma bulunmakta ve okullarda güçlü liderlik potansiyeline sahip öğrenciler için liderlik eğitim programlarının yetersiz olduğu görülmektedir. Ülkemizde liderlik becerilerini geliştirme eğitimi ile ilgi yok denilecek kadar az araştırma olmasından dolayı ilköğretimin ilköğretim ikinci kademesine devam eden üstün zekâlı ve yetenekli olan ve olmayan öğrencilerin liderlik becerilerini geliştirmeyi amaçlayan liderlik becerileri geliştirme programının etkisinin araştırıldığı deneysel bir çalışmaya ihtiyaç duyulmuştur. Araştırmanın Amacı: Bu araştırma, ilköğretim ikinci kademesine devam eden (6-7-8. sınıf) üstün zekâlı ve yetenekli olan ve olmayan öğrencilere uygulanan liderlik becerileri geliştirme programı, öğrencilerin liderlik beceri düzeylerini geliştirmede etkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Bu kapsamda geleceğin dünyasında liderlik yapacak üstün zekâlı ve yetenekli olan ve olmayan öğrencilerine yönelik liderlik becerileri geliştirme programı hazırlanmıştır.Araştırmanın Yöntemi: Araştırmada ilköğretimin ikinci kademesine devam eden öğrencilerin liderlik becerilerini geliştirmeye yönelik hazırlanan liderlik becerilerini geliştirme programının etkililiğini ortaya koymak amacıyla deneysel yöntemin ön test-son test kontrol grup deseni kullanılmıştır. Çalışma İstanbul İli Fatih ilçesinde bulunanüstün zekâlı ve yetenekli öğrencilere yönelik farklılaştırılmış eğitim uygulayan Beyazıt İlköğretim Okulu'nun 6. sınıfına devam eden öğrencilerden oluşturulmuştur. 21 (7 üstün zekâlı ve yetenekli) öğrenci deney grubunda; 20 (6 üstün zekalı ve yetenekli) öğrenci kontrol grubunda olmak üzere çalışma grubu oluşturulmuştur. Toplam 15 oturumda uygulanan programın etkililiğini sınamak amacıyla ön test ve son test olarak araştırmacılar tarafından geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış olan liderlik becerileri ölçeği uygulanmıştır. Araştırmanın Bulguları: Araştırma bulgularına göre çalışma grubundaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin liderlik becerileri puan ortalaması, üstün zekâlı ve yetenekli olmayan öğrencilerin ortalamasından yüksek olmasına rağmen bu farklılık anlamlı çıkmamıştır. Bu durum çalışmanın yapıldığı okulun özel durumundan kaynaklanmış olabilir. Deney grubundaki üstün zekâlı ve yetenekli olmayan öğrencilerin liderlik ölçeğinden aldıkları ön test ve son test puanları arasındaki fark istatistiksel olarak toplam puan ile grup dinamiği, empati, önderlik, sorun çözme ve çekingenlik alt boyutlarında son test lehine anlamlı bulunmuştur. Bununla birlikte toplam puanları ve tüm alt test puanlarının son test ortalamaları ön test ortalamalarından yüksektir. Ayrıca deney ve kontrol grubunda yer alan üstün zekâlı ve yetenekli olmayan öğrencilerin liderlik becerileri ölçeğinin son test uygulamasından almış oldukları puanlarının karşılaştırılmasında toplam puan ve grup dinamiği, çekingenlik, önderlik, hedef belirleme alt boyutlarında deney grubu lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Deney grubunu oluşturan üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin liderlik ölçeğinden aldıkları ön test ve son test puanları karşılaştırıldığında toplam puan ile öfke kontrolü ve önderlik alt boyutlarında son test puanlarının anlamlı şekilde arttığı görülmüştür. Bununla birlikte hedef belirleme ve hitabet alt testleri hariç diğer tüm alt test puanlarının son test ortalamaları ön test ortalamalarından yüksektir. Ayrıca deney grubundaki üstün zekâlı ve yetenekli öğrenciler ile kontrol grubunda yer alan üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin liderlik becerileri ölçeğinin son test puanları değerlendirildiğinde, gruplar arasında toplam puan ve empati, önderlik, çekingenlik ve azim alt boyutlarında ise deney grubu lehine anlamlı fark bulunmuştur. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Bu araştırmada, üstün zekâlı ve yetenekli olan ve olmayan öğrencilerin liderlik becerilerini geliştirmek amacıyla bir eğitim programı hazırlamak ve bu programın etkililiğini sınamak hedeflenmiştir. Araştırma sonucunda ön test ve son test ölçümlerinde programa katılan hem üstün zekâlı ve yetenekli olan hem de üstün zekâlı ve yetenekli olmayan öğrencilerin puanlarının başlangıçtaki puanlarına ve bu programa katılmayan öğrencilerin puanlarına göre yükseldiği görülmüştür. Deney grubundaki üstün zekâlı ve yetenekli olan ve olmayan öğrencilerin liderlik becerileri ölçeği