Üst Bilişe Yönelimli Sınıf Özelliklerinin Düşünme Dostu Sınıf Özelliklerini Yordama Düzeyi

The Extent to Which the Characteristics of a Metacognitive Oriented Learning Environment Predict the Characteristics of a Thinking-Friendly Classroom

Abstract

Problem Statement: Based on information presented in previous literature, that the characteristics of learning environments foster metacognition and thinking, it is believed that metacognitive oriented classrooms can contribute to the formation of environments needed to teach thinking, and when metacognitive oriented learning environment characteristics of classrooms are developed, their suitability for thinking education will be enhanced. However, in literature, there is no research looking at the predictive relationship between the characteristics of a metacognitive oriented learning environment and the characteristics of a thinkingfriendly classroom. Purpose of the Study: The purpose of the current study is to investigate the predictive relationships between the characteristics of a metacognitive oriented learning environment in science classes and the characteristics of a thinking-friendly classroom based on the opinions of secondary school students. Method: The study is a predictive study designed in the relational survey model. The sampling of the study consists of 378 students attending secondary schools in the city of Kutahya. In the study, The Metacognitive Orientation Learning Environment Scale-Science (MOLES-S) and Thinking-Friendly Classroom Scale (TFCS) were employed as data collection instruments. In the analysis of the data, Pearson correlation analysis and multi-linear regression were used. Findings and Results: The results of the regression analysis revealed that all the predictive variables together can meaningfully explain 53% of the total variance in TFCS total score: 57% of the variance in teacher behaviors promote thinking; 39% of the variance in student behaviors promote thinking; and 6% of the variance in behaviors prevent thinking. Conclusion and Recommendations: In light of the findings of the study, it can be argued that the characteristics of a metacognitive oriented learning environment can account for nearly half of the characteristics of thinkingfriendly classrooms (in total score) and for the student and teacher behaviors that are part of these characteristics. Thus, theoretical explanations of metacognitive oriented learning environments and thinking-friendly classrooms have been confirmed to a great extent in actual classroom environments. Strong predictive relationships found in the study indicate a need to establish metacognitive oriented learning environments to inculcate students' thinking skills.

Özet

Problem Durumu: Alanyazında üstbilişi ve düşünmeyi destekleyen öğrenme ortamlarının özelliklerine ilişkin sunulan bilgilerden hareketle, sınıfların üstbilişe yönelimli olmasının, düşünmenin öğretimi için gerekli ortamları yaratmada etkili olacağı; sınıfların üstbilişe yönelimli olma özellikleri geliştirildikçe, düşünme eğitimi için uygunluğunun da geliştirileceği düşünülmektedir. Ancak alanyazında bu tezi istatistiksel olarak test eden; üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özellikleri ile düşünme dostu sınıf özellikleri arasındaki ilişkileri inceleyen araştırmalara rastlanamamıştır. Bu açığın temel nedeni; alanyazında, üstbilişin daha çok bileşenleri açısından (örneğin, stratejiler ve beceriler), düşünmenin ise daha çok alt becerileri açısından (örneğin, eleştirel düşünme, sorun çözme, yaratıcı düşünme becerisi) ölçülmesine olanak sağlayan ölçme araçlarının yer almasıdır. Buna bağlı olarak alanyazında üstbilişle ilgili olarak, genellikle, bireylerin üstbilişsel farkındalıklarının, becerilerinin ya da stratejilerinin ölçüldüğü çalışmaların yapıldığı dikkat çekmektedir. Benzer biçimde düşünme de genellikle bir ürün olarak ölçülmektedir. Ayrıca alanyazında, öğrencilerde farklı becerilerin/yaklaşımların geliştirilmesini destekleyen öğrenme ortamlarının özellikleri arasındaki ilişkileri inceleyen çalışmaların da oldukça sınırlı olduğu dikkat çekmektedir. Ancak son yıllarda üstbilişi ve düşünmeyi destekleyen öğrenme ortamlarının özelliklerinin ölçülmesini amaçlayan ölçme araçlarının geliştirilmesi, yukarıda sözü edilen hipotezin sınanmasına olanak sağlamaktadır. Araştırmanın Amacı: Araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin görüşlerine göre, fen derslerinde üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özellikleri ile düşünme dostu sınıf özellikleri arasındaki yordamsal ilişkilerin belirlenmesidir. Araştırmanın Yöntemi: Çalışma, ilişkisel tarama modelinde yordamsal bir araştırmadır. Araştırmanın evrenini, 2014-2015 eğitim-öğretim yılında, Kütahya il merkezinde bulanan ortaokullarda öğrenim gören toplam 25.157 öğrenci oluşturmaktadır. Örnekleme girecek öğrencilerin belirlenmesinde oransız küme örnekleme tekniği kullanılmış; örneklem büyüklüğü ise 378 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın veri toplama araçları, Üstbilişe Yönelimli Sınıf Çevresi Ölçeği-Fen (ÜBYSÇÖ-F) ve Düşünme Dostu Sınıf Ölçeği (DDSÖ)'dir. Araştırmada üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özellikleri ile düşünme dostu sınıf özellikleri arasındaki ilişkilerin belirlenmesi için Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Düşünme dostu sınıf ortamı özelliklerinin, üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özellikleri tarafından neoranda yordandığını belirlemek amacıyla ise çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmanın Bulguları: Araştırmada yapılan regresyon analizi sonuçlarına göre, yordayıcı değişkenler, birlikte, DDSÖ toplam puanındaki varyansın % 53'ünü; düşünmeyi geliştirici öğretmen davranışlarındaki varyansın % 57'sini; düşünmeyi geliştirici öğrenci davranışlarındaki varyansın % 39'unu ve düşünmeyi engelleyici davranışlardaki varyansın % 6'sını anlamlı bir şekilde açıklamaktadır. Regresyon katsayılarının anlamlılığına ilişkin t testi sonuçları incelendiğinde, fen derslerinde üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özelliklerine ilişkin bütün boyutların (duygusal destek, paylaşılan kontrol, öğrenci-öğrenci etkileşimi, öğrencinin sesi, üst bilişsel talepler), DDSÖ toplam puanlarını, düşünmeyi destekleyici öğretmen davranışlarını ve (üst bilişsel talepler değişkeni dışında) düşünmeyi destekleyici öğrenci davranışlarını anlamlı bir şekilde yordadığı belirlenmiştir. Paylaşılan kontrol, öğrenci-öğrenci etkileşimi, öğrencinin sesi ve üst bilişsel talepler, düşünmeyi engelleyici davranışlar üzerinde anlamlı düzeyde etkili değildir. İlgili yordayıcı değişkenlerin işaret ettiği olumlu özellikler; düşünmeyi engelleyen alanyazınla ve ölçekteki olumsuz ifadelerden oluşan düşünmeyi engelleyen davranışlarla örtüşmediği için bu sonuç beklenti yönündedir. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Araştırma sonuçlarına göre, üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özellikleri; düşünme dostu sınıf özelliklerinin (toplam puan bazında) ve bu özellikler içinde yer alan öğretmen ve öğrenci davranışlarının yaklaşık yarısını açıklamaktadır. Düşünmeyi engelleyici davranışlar, olumsuz maddelerden oluştuğu için, üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özelliklerinin bu boyutu açıklamaması ise beklenen bir sonuçtur. Bütün bu sonuçlar, alanyazında üst bilişe yönelimli sınıf ortamı özelliklerine ve düşünme dostu sınıf özelliklerine ilişkin yapılan kuramsal açıklamaların, gerçek sınıf ortamlarında da büyük ölçüde örtüştüğüne işaret etmektedir. Regresyon analizi sonuçları; "DDSÖ toplam puanları, düşünmeyi geliştirici öğretmen davranışları ve düşünmeyi geliştirici öğrenci davranışları puanları" ile "ÜBYSÇÖ-F'den alınan puanlar" arasında bulunan orta düzeyde, pozitif ve anlamlı korelasyon katsayılarıyla da örtüşmektedir. Bu bağlamda, sınıf ortamlarının üst bilişe yönelimli olma özelliği arttıkça düşünme dostu olma özelliğinin de arttığı söylenebilir. Yordayıcı değişkenlerden duygusal destek, bağımlı değişkenlerin hemen her biri üzerinde en güçlü ve anlamlı yordayıcıyken; üst bilişsel talepler, bağımlı değişkenler üzerinde ya anlamlı bir yordayıcı değildir ya da göreli önem sırası açısından zayıftır. Araştırmadan elde edilen güçlü yordamsal ilişkiler, öğrencilere düşünme becerilerinin kazandırılması için üst bilişe yönelimli sınıf ortamlarının oluşturulması gerektiğine işaret etmektedir. Böylece hem üstbilişsel farkındalığı yüksek ve üstbilişsel stratejileri etkili olarak kullanan bireylerin hem de mantıklı, tutarlı ve etkili düşünen bireylerin yetiştirilmesine katkı sağlanacaktır. Bu araştırmada, sınıfların üstbilişi ve düşünmeyi destekleyen özellikleri yalnızca fen dersleri için yapılan ölçümlerle sınırlıdır. İleride gerek betimsel gerekse yordamsal incelemelerin yapılacağı araştırmalarda, sınıf ortamları farklı dersler için de incelenebilir. Ancak bu araştırmaların yaygınlık kazanması için,