İlkokul Öğretmen Adaylarının Öğretmen Kavramına Yönelik Öğrenci Merkezli Ve Öğretmen Merkezli Eğitim Anlayışına Göre (Yanlış) Kavramsallaştırmaları

A Metaphor Analysis of Elementary Student Teachers' Conceptions of Teachers in Student- and Teacher-Centered Contexts

Abstract

Problem Statement: Student teachers' beliefs and conceptions affect not only what and how they learn in teacher education programs, but also their future professional development in their teaching careers. Examining and understanding student teachers' beliefs and conceptions is therefore crucial to improving their professional preparation and development, as well as the effectiveness of teacher education. Purpose of the study: The purpose of this study was to explore elementary student teachers' beliefs and conceptions about teaching in the contexts of student- and teacher-centered educational perspectives. Method: This study employed qualitative research methodologies by asking 267 prospective teachers to provide a metaphor characterizing teachers. Both quantitative and qualitative data analyses were used for the study. Findings and results: The results of analysis represented 113 metaphors made by student teachers about teachers--for example, they are gardeners. Results of descriptive analysis show that of the 267 student teachers, 227 (85.7%) had teacher-centered beliefs, 11 (4.1%) had studentcentered beliefs, and 29 (10.1%) had mixed beliefs. The student teachers had no misconceptions about teacher-centeredness, meaning that all misconceptions and poorly structured beliefs were related to studentcenteredness. Conclusions and recommendations: The study showed that the teachercentered approach is quite common among student teachers in Turkey. As a result, teacher educators should provide various opportunities for and model student-centered approaches so that student teachers can critically examine their beliefs and realize other educational possibilities. Furthermore, most participants lacked a consistent cognitive structure about teaching, largely due to misconceptions related to guidance and active learning, which require more in-depth research. Student teachers also described teachers' and students' roles with stereotypical metaphors, including teachers as knowledge givers who know everything and teachers as social controllers who disseminate dominant cultural values. Acknowledging these misconceptions can allow teacher educators to better design courses, classroom discussions, and assignments to help student teachers develop new pedagogical knowledge and beliefs.

Özet

Problem Durumu: Öğretmen adaylarının genel anlamda eğitim, özel anlamda öğrenme-öğretme süreciyle ilgili inançları ve inanç olarak kabul edilen kavramlaştırmaları, onların sadece öğretmen eğitim programlarında neyi, nasıl öğreneceklerini etkilemekle kalmaz, aynı zamanda profesyonel gelişimlerini de etkiler (Britzman, 1986; Calderhead & Robson, 1991; Duru, 2006; Greene & Zimmerman, 2000; Lortie, 1975; Minor, Onwuegbuzei, Witcher, & James, 2002; Pajares, 1992; Richardson, 1996). Eisenhart, Shrum, Harding, and Cuthbert (1988)' in de belirttiği gibi "Öğretmenlerin (öğretmen adaylarının) eğitimle ilgili inançları, eğitim reformları tasarlanırken ya da eğitim araştırmaları yapılırken dikkate alınmazsa, eğitimi geliştirmek için verilen iyi niyetli çabaların işe yarayacağı konusunda iyimser olamayız" (p. 67). Bundan dolayı öğretmen eğitim programlarında yeni bakış açıları geliştirmek ve öğretmen eğitim programlarının etkililiğini ortaya çıkarmak için, kimi araştırmacılar, öğretmen adaylarının eğitimle ilgili farklı inançları yanında, onların daha çok öğretmen kimliğini yansıtan "Öğretmen kimdir?" sorusuyla ilgili kavramlaştırmaları üzerine araştırmalarını yoğunlaştırmışlardır (Akkus, 2013; Löfström & Valickis, 2013; Schepens, Aelterman, & Vlerick, 2009). Bununla beraber, Türkiye'de hem öğretmen adaylarının eğitimle ilgili inançları, hem de onların öğrenme-öğretme süreciyle ilgili yanlış kavramlaştırmaları konusunda yeterli çalışmanın olmadığı görülmektedir. Bu çalışmayla alan yazınındaki bu boşluğun doldurulması amaçlanmıştır. Araştırmanın Amacı: Bu araştırmanın amacı, Sınıf Öğretmenliği Anabilim dalında okuyan öğretmen adaylarının "öğretmen" kavramıyla ilgili inanç ve kavramlaştırmalarını, "öğretmen ve öğrenci merkezli" eğitim anlayışları çerçevesinde anlamaya çalışmaktır. Araştırmanın Yöntemi: Araştırma 2012-2013 akademik yılında Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesinde yapılmıştır. Araştırmaya Sınıf Öğretmenliği Anabilim dalında öğrenimine devam eden 196 kız, 71 erkek olmak üzere toplam 267 öğretmen adayı gönüllü olarak katılmıştır. Çalışmanın temel amacının bütüncül bir yaklaşımla aydınlatılabilmesi için, nitel araştırma yöntemi kullanılmış, Öğretmen adaylarının öğretmen ve öğrencilerin rollerine ilişkin inançlarını açığa çıkarmada, adayların bu rollere ilişkin kullandıkları "metaforlar" dan yararlanılmıştır. Yaş ve cinsiyet gibi demografik değişkenleri de içeren bilgi formu, 45 dakikalık ders saatinde, dersin sorumlu öğretim elemanından izin alınarak öğretmen adaylarına uygulanmıştır. Öğrencilere bilgi formu yanında, açık uçlu dört soru sorulmuştur. Öğrencilerden, öğretmeni tanımlayacak bir metafor üretmeleri, bu metafora dayalı olarak öğretmen ve öğrenci rollerini açıklamaları ve ürettikleri metaforun öğretmen yada öğrenci merkezli eğitim perspektifinden hangisini daha çok temsil ettiğini gerekçeleriyle birlikte açıklamaları istenmiştir Verilerin çözümlenmesinde, tümevarımcı analiz yöntemine bağlı olarak kodlamaya dayalı içerik analizi kullanılmıştır. Daha sonra öğretmen ve öğrenci merkezli eğitim anlayışı kuramsal temel alınarak, metaforlar araştırmacı tarafından farklı zamanlarda dört kez kodlanmış, ayrıca Rehberlik Psikolojik Danışmanlık Anabilim dalında görevli 2 öğretim üyesine ayrı ayrı kodlama yaptırılmıştır. Araştırmacının kodlamalarıyla bir öğretim üyesi arasında % 91, diğeriyle % 82 oranında hem fikir olunduğu gözlenmiştir. Kodlamalarda üzerinde fikir birliği sağlanamayan metaforlar bir araya gelinerek tartışılmış ve kodlamalara son şekli verilmiştir. Araştırmanın Bulguları: Bu araştırmada Sınıf Öğretmenliği öğretmen adaylarının "öğretmen"e ilişkin oldukça farklı metaforlar ürettikleri gözlemlenmiştir. Üretilen 113 metafor içinde en sık kullanılanları; pusula (19), güneş (15), ışık (11), anne ve baba (10) ve heykeltıraş (8) metaforlarıdır. İçerik analizi sonuçları, öğretmen adaylarının "öğretmen"e ilişkin ürettikleri metaforlardan 99'unun öğretmen merkezli, 9'unun öğrenci merkezli, 23'ünün ise hem öğretmen hem de öğrenci merkezli perspektifleri yansıttığını göstermektedir. Ayrıca "pusula", "deniz feneri" gibi bazı metaforlar öğretmen adayları tarafından; hem öğretmen merkezli, hem öğrenci merkezli, hem de karma perspektifi yansıtacak şekilde kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, Sınıf Öğretmenliği öğretmen adaylarının 227'si (% 85.7) öğretmen merkezli, 11'i (% 4.1) öğrenci merkezli ve 29'u (%10.1) hem öğretmen hem öğrenci merkezli inançlara sahiptirler. Cinsiyet değişkeni ile inançlar arasında önemli bir farklılaşma görülmemesine rağmen, birinci sınıf öğrencilerinin diğer sınıf öğrencilerine göre daha öğretmen merkezli inançlara sahip oldukları gözlenmiştir. Ayrıca analizler, öğretmen adaylarının % 26.2'sinin (n = 70) ürettikleri metaforların öğretmen merkezli perspektifi yansıttığını, % 61.0'inin (n = 163) metaforlarının öğrenci merkezli anlayışı yansıttığını ve % 12.7'sinin (n = 34) metaforlarının hem öğretmen hem de öğrenci merkezli anlayışı yansıttığını düşündüklerini göstermektedir. Çelişkili 185 cevaptan yola çıkılarak yapılan detaylı analizler, öğretmen adaylarının öğretmen merkezli anlayışla ilgili yanlış kavramlaştırmalarının olmadığını, ancak öğrenci merkezli anlayışla ilgili bazı yanlış kavramlaştırmalara sahip olduklarını göstermiştir. Analiz sonuçlarına göre, birinci sınıf öğrencilerinin bir bölümünün (n = 48) öğretmen ya da öğrenci merkezli eğitim anlayışıyla ilgili tutarlı bir kavramsal çerçeveye sahip olmadıkları görülmüştür. Bunun yanında en çok yanlış kavramlaştırmanın (n = 98) "Rehber" kavramı ile ilgili olduğu gözlenmiştir. "Rehber" kavramı öğretmen adayları tarafından, öğrenmeye ve öğrenci gelişimine yardımcıdan ziyade; yol gösteren, yön veren anlamında kavramlaştırılmıştır. Benzer şekilde "aktif öğrenme" ile ilgili de yanlış kavramlaştırmalar ( n = 31) gözlenmiştir. Öğretmen adayları, sınıf içerisinde verme-alma ilişkisinde, öğretmenin öğrencilere sorumluluklar vererek aktifleştirdiğini ve böylece öğrencilerin bilgiyi aktif bir şekilde yapılandırdıkla