Öğretmen Adaylarının Eleştirel Dinleme Yeterliklerinin Çeşitli Değişkenler Açısından Karşılaştırılması

Forgiveness of Others and Self‐Forgiveness: The Predictive Role of Cognitive Distortions, Empathy, and Rumination

Abstract

Purpose: People encounter many hurtful experiences in daily life. Hurtful experiences lead to negative emotions such as anger, revenge, shame, and guilt, and people need to overcome hese experiences effectively in order to protect their mental health. Unforgiveness proves to be one of the most important sources of stress in an individual’s life, and forgiveness, on the other hand, is acknowledged as an effective coping mechanism that can be utilised in coping with this stressful mood. The purpose of this study was to investigate the predictive role of interpersonal cognitive distortions, empathy, and rumination on levels of self-forgiveness and forgiveness of others. Research Methods: The study was carried out with 527 university students. The Heartland Forgiveness Scale, Interpersonal Reactivity Index, short form of Rumination Scale, Interpersonal Cognitive Distortions Scale, and Personal Information Form were used in order to collect data for the study. Stepwise Multiple Regression Analysis was used to analyze the data. Findings: The results showed Received: 11 September 2016 Received in revised form: 18 December 2016 Accepted: 13 March 2017 DOI: http://dx.doi.org/10.14689/ejer.2017.68.6 that where forgiveness of others was taken as a dependent variable in the regression model, cognitive distortions for interpersonal rejection, perspective taking, and empathic concern were significant predictors of forgiveness of others. Furthermore, in the model where self-forgiveness was chosen as a dependent variable, rumination and personal distress were found to be significant predictors of self-forgiveness. Implications for Research and Practice: Based on the results, during the forgiveness-based counseling interventions or psychoeducational programs, it can be more effective that practitioners consider related features or create modules based on these psychological constructs.

Özet

Problem Durumu: İnsanın, yaşamı boyunca elde ettiği bilgilerin çoğunu dinleme yolu ile elde ettiği söylenebilir. Bu nedenledir ki dinleme, yalnızca iletişimde kapsadığı süre bakımından değil, insanın günlük yaşamına olan katkısı açısından da önemli bir beceri alanıdır. İyi bir iletişim kurmanın temel yolu, karşıdaki kişiyi etkili bir biçimde dinleyebilmektir. Etkili dinleme açık bir zihinle, anlamak için dinlemeyi gerektirmekte, açık bir zihinle dinlemenin eleştirel dinlemeyle tamamlanması önem kazanmaktadır. Dolayısıyla bu süreçte, etkili dinleme türlerinden eleştirel dinleme üzerinde önemle durulmaktadır. Eleştirel dinleme süreci bir sorgulama ve karşılaştırma sürecidir. Öğrenme-öğretme ortamında eleştirel dinleme, öğrencilerin öğretmenlerini dikkatle dinleyip, onların söylediklerini eleştirel bir şekilde analiz edip, değerlendirmelerini sağlayarak anlatılanları doğru anlamalarına ve irdelemelerine yardımcı olacaktır. Öğretmenin öğrencilerine dinleme becerisini kazandırabilmesi onun hizmet öncesi eğitiminde dinleme becerilerine verilen yer ve önemle ilişkilidir. Ayrıca öğretmenlerin dinleme becerisini kazandırabilmeleri, etkili dinleme yeterliklerine sahip olmaları ile de paralellik gösterir. Dolayısıyla, ileride öğrencileriyle sağlıklı iletişimi gerçekleştirmek durumunda olan öğretmen adaylarının da iyi bir dinleyici olması ve etkili dinleme türlerinden eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olması gerekmektedir. Öğretmen adayları eleştirel dinleme yeterliklerine sahip oldukları ölçüde, bunu okuldaki öğrenme-öğretme süreçlerinde, kendi aile yaşamlarında ve tüm insanlarla olan ilişkilerinde uygulayabileceklerdir. Bu düşüncelerden yola çıkılarak, öğretmen adaylarının hizmet öncesi eğitimlerinde eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin belirlenmesi yönünde bir araştırmanın yapılmasına gereksinim duyulmuştur. Bu konuya yönelik literatürde herhangi bir araştırmanın yapılmamış olması açısından çalışmanın önem arz ettiği düşünülmektedir. Araştırmanın Amacı: Araştırma, öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin belirlenmesi gereksinimiyle desenlenmiştir. Bu amaçla şu sorulara cevap aranmıştır: (1) Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyleri nedir? (2) Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyleri, onların cinsiyetlerine, bölümlerine ve üniversiteye giriş puan türlerine göre anlamlı bir farklılık göstermekte midir? Araştırmanın Yöntemi: Araştırmada, genel tarama modellerinden karşılaştırma türü ilişkisel tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyleri belirlenmiş ve bu yeterliklere sahip olma düzeyleri çeşitli değişkenler (cinsiyet, bölüm ve üniversiteye giriş puan türü) açısından ayrı ayrı betimlenmiştir. Çalışmanın örneklemini, 2013-2014 eğitimöğretim yılında Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nin Sınıf, Sosyal Bilgiler, Fen Bilgisi, Türkçe, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi (BÖTE), Matematik, Resim-iş ve Okul Öncesi Öğretmenlikleri bölümlerinin dördüncü sınıflarında öğrenim gören 672 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, araştırmacılar tarafından hazırlanan ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları yapılan Eleştirel Dinleme Yeterlikleri Ölçeği ile elde edilmiştir. Ölçek 12 madde ve üç boyuttan (Dikkat-Hazırlık, Sorgulama-Analiz Etme, Yargılama-Değerlendirme) oluşmaktadır. Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin belirlenmesinde toplam ortalama puanlar ve standart sapmalar ile ölçekten alınabilecek minimum, orta ve maksimum puanlar ölçüt olarak alınmıştır. Ölçekten alınan puanlar arttıkça eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeyi artmaktadır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, t testi, varyans analizi, Kruskal Wallis H ve Mann Whitney U testlerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın Bulguları: Araştırma bulguları, öğretmen adaylarının genel olarak eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin yüksek olduğunu göstermiştir. Öğretmen adaylarının eleştirel dinleme becerisinde önemle öncelikli olan dikkat-hazırlık öğesine, ikinci aşama olan sorgulayarak analiz etmeye ve de son unsuru oluşturan yargılayarak değerlendirmeye ilişkin yeterliklere genel olarak sahip oldukları belirlenmiştir. Bununla birlikte araştırmada; öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine sahip olma düzeylerinin cinsiyet değişkenine göre farklılaşmadığı görülürken, öğretmen adaylarının öğrenim gördükleri bölümleri dikkate alındığında ise, Türkçe ve Resim-iş Öğretmenliği bölümlerinde öğrenim gören öğretmen adaylarının sayısal ve eşit ağırlıklı bölümlerdekilere göre eleştirel dinlemenin dikkat-hazırlık yeterliklerine sahip olma düzeylerinin daha yüksek olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Ayrıca öğretmen adaylarının üniversiteye giriş puan türlerine göre karşılaştırıldığında, sözel puan türüne sahip olan öğretmen adaylarının eleştirel dinleme yeterliklerine daha fazla sahip oldukları belirlenmiştir. Araştırmanın Sonuçları ve Önerileri: Araştırmada öğretmen adaylarının genel olarak eleştirel dinleme yeterliklerine sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Bu yeterliklere sahip olmaları, onların eleştirel birer dinleyici olduklarını, alt boyutlarıyla da; konuşmaları dikkatli bir şekilde dinleyen, sorgulayarak analiz eden ve objektif olarak değerlendirebilen kişiler olduklarını gösterebilir. Öğretmen adaylarının bu dinleme yeterliklerine sahip olmaları, gelecekte yapacakları öğretmenlik mesleğindeki kariyerlerini de olumlu etkileyecektir. Araştırmanın sonuçları, özellikle Türkçe Öğretmenliği gibi sözel ağırlıklı bölümlerde öğrenim gören öğretmen adaylarının dinleme için daha fazla hazırlık yaptıklarını ve konuşulanlara daha fazla dikkat ettiklerini göstermiştir. Bununla birlikte, sayısal ve eşit ağırlık puan türlerine sahip öğretmen adaylarının eleştirel dinlemenin dikkat-hazırlık yeterliklerine sahip olma noktasında yetersiz kaldıkları sonucuna da ulaşılmıştır.