ABŪ YŪSUF’S UNDERSTANDING OF ISTIḤSĀN WITH REFERENCE TO PRACTICAL EXAMPLES

Abstract

This article is aiming at determining Abū Yū suf’s understanding of istiḥsān. This literaturereview is largely focused on Abū Yūsuf’s worksas well as Imam Muḥammad al-Shaibānī’s bo oks, known as ẓāhir ar-riwāya. However, in thesebooks, the conditions and reasons of istiḥsān, asperformed by Abū Yūsuf, were not clearly stated.As a result, we expanded the reach of our inves tigation to include other Ḥanafī books written inlater years. In addition to the well recognised reasons foristiḥsân, we elaborated on several other things ta ken into account by Abū Yūsuf, such as providingease, caring for social need, precautionary measu re, protection, removal of difficulties, providingbenefits for individual and public and eliminati on of individual and public harm. For an in-depthinquiry into Abū Yūsuf’s perception of istiḥsān,the article has provided several examples relatingto cases in which Abū Yūsuf prefers qiyās, eventhough he might go for istiḥsān. It also discusseswhy the basis of istiḥsān in Abū Yūsuf’s unders tanding differed from the basis listed in later clas sical Ḥanafī references. We summarized the results of the analysis inthe conclusion. We also identified the gaps thisresearch was meant to address in Abū Yūsuf’s le gacy and what points could be further explored infuture studies.

Özet

Bu makalede Hanefî literatürü esas alınarak İmam Ebû Yûsuf’un (ö. 182/798) istihsân anlayışı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu literatür incelemesinde İmam Ebû Yûsuf’un bizzat kaleme aldığı eserlerle birlikte ẓâhiru’r-rivâye eserleri temel alınmıştır. Bu eserlerde İmam Ebû Yûsuf tarafından gerçekleştirilen istihsânların vechi, yani hangi sebepten dolayı olduğu ise net olarak belirtilmemektedir. Bundan ötürü literatür incelemesi, daha sonra yazılan eserlere de uzanmıştır. Bununla birlikte nass, icmâ‘, örf, zaruret gibi bilinen istihsân sebeblerinin yanı sıra İmam Ebû Yûsuf’un kolaylık (tevessu‘), toplumsal ihtiyaç, ihtiyât, muhafaza (sıyâne), zorluğu kaldırma, bireysel ve kamusal yarar sağlama ve bireysel ve kamusal zararı bertaraf etme ilkeleri esas alarak gerçekleştirmiş olduğu istihsân örnekleri geniş bir şekilde ele alınmıştır. Ayrıca İmam Ebû Yûsuf’un istihsân ile amel etmesi mümkünken kıyâsı tercih ettiği durumlar ile ilgili pek çok örneğe yer verilmiştir. Daha sonra İmam Ebû Yûsuf’un esas aldığı istihsân dayanakları ile klasik Hanefî kaynaklarındaki belirtilen çeşitli istihsân dayanakları arasındaki farklılaşma üzerinde durulmuş ve bunun nedenlerine dair çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır. İmam Ebû Yûsuf’un istihsân anlayışının karakteristik özelliklerini belirlemeye çalışırken mümkün olduğunca onun kendi görüşleri üzerinden tespit etmeyi amaçladık. Sonuç bölümünde, ulaştığımız bulguları ortaya koyduk. Bu çalışmanın İmam Ebû Yûsuf ile ilgili olarak yapılan çalışmalar içerisinde nasıl bir boşluğu doldurabileceğine ve bundan sonra yapılacak olan çalışmalarda hangi noktalara yoğunlaşılması gerektiğine dair çeşitli değerlendirmelerde bulunduk.