Birinci dünya savaşı sonrası dönemde kuzey mezopotamya da ingiliz himayesinin kurulması

Establishment of the british protectorate ın northern mesopotamıa during the end of world warı /the great war

Abstract

In the aftermath of the First World War, because of the new conditions challenging the use of directimperial methods, Britain had difficulties in the establishment of the administration over the Kurdishregions inMosul. It aimed to create an autonomous Kurdish stateor statesin northern Mesopotamiato be governed under its protection. It therefore used various different methods between the years 1918and 1920. For both the legal uncertainties surrounding Mosul and the internal dynamics within thesocial structure those attempts were proven futile. As it was understood that the Kurdistan schemecould not be fulfilled, debates on retreat came into prominence. Kurdish question came yet once againat the top of the problems Britain faced in Iraq after the creation of that state. The question got evenmore troublesome when Turkey stepped in. After the League of Nations Council announced its finaldecision on the future of Mosul and ruled that Mosulwould be united with the State of Iraq under aBritish mandate, Britain, upon Council s invitation took the necessary administrative measures toguarantee the protection of the Kurdish people. Thus, a Kurdish national identity, to enable the creationof a Kurdish state in the future, was built. Using mainly the British, Ottoman and Iraqi archivalmaterial has been inquired about Britain s perception of the Kurdish question and its reasons forfailure.

Özet

Birinci Dünya Savaşı sonrasında, doğrudan emperyalist yöntemlerin kullanılmasını zorlaştıran yenikoşullar nedeniyle ingiltere Musul vilâyetinin Kürt bölgeleri üzerinde bir yönetim düzeni kurmaktazorlandı. Öncelikle Kuzey Mezopotamya'da kendi koruması altında özerk bir Kürt devleti -ya dadevletleri- kurmayı amaçladı. Bu nedenle 1918 ve 1920 yılları arasında birçok farklı yöntem denedi.Fakat hem Musul vilayetiyle ilgili savaş sonrası koşullarının yarattığı hukuki belirsizlikler, hem devilayetin toplumsal bünyesindeki iç dinamikler bu girişimlerin sonuç vermesini engelledi. 1920 yılıbaşlarında Kürdistan planının uygulanamayacağı anlaşılınca, ingiliz yönetim çevrelerinde bölgedengeri çekilme tartışmaları ön plana çıktı. Tartışmalar, Irak devletinin kurulmasından sonra da devametti. Tartışmaların temelinde, Kürt sorununun ingiltere'nin başını ağrıtmaya devam etmesi yatıyordu.Aynı yıl Türkiyenin de soruna dâhil olması, sorunu ingiltere açısından daha içinden çıkılmaz bir halegetirdi. Fakat stratejik-ekonomik kaygı ve öncelikler, ingilterede Musul vilayetini muhafaza etmeseçeneğinin ağırlık kazanmasını sağladı. Milletler Cemiyeti Konseyinin Musulun geleceğiyle ilgiliolarak, vilayetin ingiliz mandası altındaki Irak Devleti ile birleşmesini öngören nihai kararınıaçıklamasından sonra, ingiltere, Konseyin çağrısına uyarak, Kürt halkının korunmasını güvence altınaalan gerekli yönetsel önlemleri hayata geçirdi. Bu çerçevede, gelecekte bir Kürt devletininoluşturulmasını sağlamak amacıyla bir Kürt ulusal kimliği inşa edildi. Yukarıda özetlenen süreç veingiltere'nin Kürt sorunuyla ilgili algısı, ingiliz, Osmanlı ve Irak arşiv malzemesi kullanılarakincelenmiştir.