SOCIAL MORAL AUTO-CONTROL SYSTEM IN OTTOMAN NEIGBOURHOOD: DETECTION AND CONCEPTUALIZATION OF CRIME AND CRIMINAL, AND EXCLUSION OF CRIMINAL

OSMANLI MAHALLESİNDE CEMAAT İÇİ AHLAKİ OTO-KONTROL SİSTEMİ: SUÇ İLE SUÇLUNUN TESPİTİ, KAVRAMLAŞTIRILMASI VE SUÇLUNUN DIŞLANMASI (İHRAÇ)

Abstract

The study tells how the immoral states and crimes of the non-‘eyü âdem’ (people with bad deeds) were detected and how these people and their deeds were conceptualized in the Ottoman neighborhood. While doing this, various judical registers -due to the surplus of materials, especially records of Konya- belonging to different Ottoman cities from Istanbul to Diyarbakır, studies about these registers, and a few archival documents were used. These were selected from different time periods from the 16th century to the 19th century. Firstly, the bases and the ways the people of the neighborhood used to exclude those who disturbed them were mentioned. Then, the role of the neighborhood’s imam and its people in detecting criminal and crime was explained and the expressions and concepts to define crime and innocence were stated. Furthermore, examples from the cases that were the subject of the complaints of the neighborhood were chosen, and these cases were given in separate sections to help comprehend the cases better. As a result, it was seen that the Ottoman neighborhood created a moral auto-control mechanism by acting together against the crime and the criminal, and they demanded that the decision of exclusion be approved and it be done by court.

Özet

Çalışmada, Osmanlı mahallesinde “eyü âdem” olmayanların, gayri ahlaki durum ve suçlarının ne şekilde tespit edildiği, bu şahısların ve fiillerinin hangi ifadelerle kavramlaştırıldığı üzerinde durulmuştur. Bunu yaparken, malzeme fazlalığı sebebiyle özellikle Konya olmak üzere, İstanbul’dan Diyarbakır’a kadar farklı Osmanlı şehrine ait şer’iyye sicillerinden, bunlar üzerine yapılan çalışmalardan ve az sayıda arşiv belgesinden faydalanılmıştır. Bu kaynaklar 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar farklı zaman dilimlerinden seçilmiştir. İlkin mahalle halkının, kendilerini rahatsız eden şahısları hangi amaç ve dayanaklarla ihraç etmeye karar verdiklerine değinilmiştir. Devamında suçlu ve suç tespitinde mahalle imamı ve halkının rolü üzerinde durulmuş ve suçluluk ile suçsuzluğun hangi kavram ve kelimeler ile açıklandığına değinilmiştir. Sonrasında mahallelinin şikâyetlerine konu olan vakalardan örnekler seçilerek, bu vakalar konunun daha iyi anlaşılması adına farklı başlıklar halinde verilmiştir. Neticede Osmanlı mahallelisinin suçlu ve suça karşı birlikte hareket ederek bir ahlaki oto-kontrol mekanizması oluşturdukları ve bu sistem neticesinde mahkemeden aldıkları ihraç kararını onaylatıp gerekenin yapılasını talep ettikleri görülmüştür.