İdeal Vatandaşlık Hikâyesi: Farklı Devlet Üniversitelerinden ÖğretmenAdaylarının Anlatı Sorgulaması

Özet

Araştırmanın amacı “ideal vatandaşlık” kavramının inşasını sosyalbilgiler öğretmen adaylarının gözünden anlamaktır. Araştırmanıngerçekleştirilmesinde nitel araştırma yöntemlerinden anlatısorgulaması deseni uygulanmıştır. Anlatı sorgulaması; deneyimleri,anlamları ve öyküleri bireyin yaşamı süresince karşılaştığı kişi, olayve çevre bağlamında mercek altına alan nitel araştırma desenidir.Katılımcıların belirlenmesinde tipik vaka örneklemesikullanılmıştır. Tipik vakanın ortaya konulması amacıylaaraştırmanın yapıldığı üniversitelerin sosyal bilgiler öğretmenliğilisans programına kayıtlı 3. ve 4. sınıf düzeyi öğrencilerineVatandaşlık Algısı Ölçeği, Aktif Vatandaşlık Ölçeği ve açık uçlu soruformu uygulanmıştır. İlgili ölçme araçlarından çıkan sonuçlarışığında sahadaki tipik durumun nasıl olduğu gözlenmiştir. Budoğrultuda, çalışma 4 farklı devlet üniversitesinin sosyal bilgilereğitimi anabilim dalında okuyan 3. veya 4. sınıf düzeyindeki 15katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, yarı yapılandırılmışgörüşme tekniği ile toplanmıştır. Bu kapsamda, her bir katılımcı ileen az 2 en fazla 3 defa bireysel ve yarı yapılandırılmış görüşmeleryapılmıştır. Çalışmanın verilerini çözümlemek için problem-çözümanlatı analizi (çevre, kişi, eylem, problem ve çözüm) kullanılmıştır.Çalışma sonucunda, katılımcıların görüşlerinin, demokratikvatandaşlık anlatısı ve vatansever vatandaşlık anlatısı olmak üzereiki farklı ideal vatandaşlık anlatısı temasında kümelendiğibelirlenmiştir. Demokratik anlatıya uygun görüş bildirenkatılımcılara göre demokrasinin Türkiye’de içselleştirildiğisonucuna ulaşılmıştır. Bu katılımcıların görüşlerine göre, idealvatandaş̧farklılıkları tanıyan, önemseyen, saygı duyan demokratikinsandır. Vatansever anlatıya uygun görüş bildiren katılımcılaragöre ise Türkiye zor bir coğrafyada bulunmaktadır. Bu katılımcılarıngörüşlerine göre, yabancı devletler Türkiye hakkında olumsuzdüşüncelere sahiptirler. Araştırma sonuçları, öğretmen adaylarınınproblem, eylem, yer, karakter ve çözüm gibi anlatı öğeleribakımından iki farklı hatta çatışan anlatı arasında bölündüğünügöstermektedir. Sonuçlar ışığında vatandaşlık eğitimine vegelecekte yapılacak araştırmalara dönük önerilerde bulunulmuştur.