A Mistic-Symbolic Space: The Staircase In Turkish Folklore

Abstract

The staircase, which is used in every moment of daily life and is a very functional structure, is a tool that allows people to go up or down. With this feature, the staircase, which has gained a mystical-mythological concept in universal human thought, has been used as a tool in the expression of spiritual transformations such as ascending to the sky, reaching the divine, awareness or self-discovery in mythical narratives and sacred texts. In this study, in addition to the listed features, the mystical and symbolic perception that the staircase has acquired in the collective memory, as it is the entrance and exit space of a house, is discussed. In the article, in which the document analysis method was used on folkloric products that reflect folk thought and are established with symbolic expression forms, folk creations in which the staircase stands out as a mystical and symbolic space were examined comparatively; the figure in question was classified according to its functional areas. In this context, in Turkish folklore, the staircase has appeared as a structure that provides a transition to mystical realms on the basis of being an intermediate space between inside and outside, and a place where extraordinary beings hold a place. In the same context, the staircase is a place of punishment in folk narratives and beliefs. In the study, it was revealed that this figure, which was determined to be a symbol of the worldly life between birth-death, also symbolizes love, marriage and sexuality as a result of psychoanalytic analyzes. Thus, the boundaries of the image areas created by the staircase as a space in Turkish folk thought were drawn; its reflections in folkloric products were determined.

Özet

Günlük yaşamın her anında kullanılan ve oldukça işlevsel bir yapı olan merdiven, insanın yükseğe çıkabilmesini ve aşağı inebilmesini sağlayan bir araçtır. Bu özelliğiyle evrensel insan düşüncesinde mistik-mitolojik bir kavram alanı kazanmış olan merdiven, mitik anlatılarda ve kutsal metinlerde göğe yükselme, tanrısallığa erişme, bilinçlenme veya benliğini keşfetme gibi manevi dönüşümlerin ifadesinde bir araç olarak kullanılmıştır. Bu çalışmada, sayılan özelliklerine ek olarak merdivenin bir evin giriş ve çıkış mekânı olması niteliğiyle kolektif bellekte edinmiş olduğu mistik ve sembolik algı ele alınmıştır. Halk düşüncesini yansıtan ve sembolik ifade biçimleriyle kurulu folklorik ürünler üzerinde doküman çözümlemesi yönteminin kullanıldığı çalışmada, merdivenin mistik ve sembolik bir mekân olarak öne çıktığı halk yaratmaları mukayeseli olarak incelenmiş; söz konusu figür, işlev alanlarına göre sınıflandırılmıştır. Bu bağlamda, Türk folklorunda merdiven, içeri ile dışarı arasında bir ara mekân olması temelinde mistik âlemlere geçiş sağlayan bir yapı ve olağanüstü varlıkların eğleştiği bir yer olarak tezahür etmiştir. Aynı kapsamda merdiven, halk anlatılarında ve inanışlarında bir cezalandırma mekânıdır. Çalışmada, doğum-ölüm arasındaki dünya yaşamının da bir sembolü olduğu saptanmış olan bu figürün -aynı zamanda- psikanalitik tahliller neticesinde aşkı, evliliği ve cinselliği de simgelediği ortaya konmuştur. Böylece bir mekân olarak merdivenin Türk halk düşüncesinde yaratmış olduğu imge alanlarının sınırları çizilmiş; folklorik ürünlerdeki yansımaları tespit edilmiştir.