A Phrase Of Indian Style In The Classical Turkish Poetry: Gül-be-Çeşm (Rose To Eye)

Abstract

Dictionaries and commentaries play important role in better understanding of Classical Turkish Poetry. These works of the authors who lived in the period when the poem was written also are the primary sources in for Classical Turkish poems. Especially in order to understand the couplets of the Indian Style (Sebk-i Hindî), it is necessary to examine the periodical dictionaries and commentaries in detail. Because poets aiming at incomprehensibility in Indian Style, they use unusual words to cover the meaning. For this, they bring together various words an obtains new structures. Indian Style includes many. One of these phrases is “gül-be-çeşm (rose to eye)”. This phrase, compiled of two words “gül (rose)” and “çeşm (eye)” in Persian, has been used by the poets with the meanings of luster in the eye, blindness and eye spot. Contrary to the original meaning of the words in the structure, this meaning was preferred by poets who wanted to emphasize pain and pessimism. In this article, the meaning of phrase is derived from the words “gül (rose)” and “çeşm (eye)” is examined and examples from Turkish and Persian poetry are given, thus, the historical development of this phrase is revealed.

Özet

Klasik Türk şiirini daha iyi anlamada sözlük ve şerhlerinönemli bir yeri vardır. Şiirin yazıldığı dönemde yaşamışmüelliflerin bu tür eserleri, o şiiri anlamada birinci derecekaynak konumundadır. Özellikle Hint üslubuna ait beyitlerianlamak için dönem sözlükleri ve şerhlerini ayrıntılı biçimdeincelemek gerekir. Çünkü Hint üslubuyla anlaşılmazlığıhedefleyen şairler, manayı gizlemek için alışılmadık kelimelerkullanır. Bu amaçla çeşitli kelimeleri bir araya getirip yeniyapılar elde eder. Sebk-i Hindî (Hint üslubu) bu tip birçokkelimeye ev sahipliği yapmıştır.Bu tür yapılardan biri de “gül-be-çeşm” tabiridir. Farsça“gül” ve “çeşm (göz)” kelimelerinin yan yana gelmesiyle ortayaçıkan bu tabir, şairler tarafından “gözde oluşan aklık, körlük,gözdeki benek” manalarıyla kullanılmıştır. Yapıdaki kelimelerinasıl manasına tamamen zıt bu anlam, acı ve karamsarlığı öneçıkarmak isteyen şairler tarafından tercih edilmiştir.Bu makalede “gül” ve “çeşm” kelimelerinden elde edilmiş butabirin anlam dünyası incelenip Türk ve Fars şiirinden örneklerverilmiş, böylece bu tabirin tarihî gelişimi ortaya konmuştur.