The Commentary of Muhammed el-Kırîmî to Bursevi's Hymn "Benem" and its Evaluation from a Sufi Perspective

BURSEVÎ'NİN "BENEM" İLAHİSİNE MUHAMMED EL-KIRÎMÎ’NİN ŞERHİ VE TASAVVUFÎ AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract

Crimea is a fructiferous Ottoman land that nurtured many important individuals. There are some Sufis among these people. Sufis have written books and treatises in many fields. Crimean Sufis mostly belong to Halvetîyye, Nakşbendiyye and Kadiriyye orders. Halvetî, which was widespread in the Ottoman Empire, is also the most common sect in Crimea. Halvetism has brought important personalities up in Crimea. Muhammed Kırîmî is an important person in terms of Crimean Khalifa. In his work titled, Mirâ'tü’s-sâlikîn, he has written a treatise under the title "Annotation to the Hymn of Hakkı Efendi". There are many people known by the name of Hakkı. Hakkı Efendi's identity is the most important problem of our work. In addition, the author, lyrics and composer of the hymn that is the subject of our article had been unknown and anonymous until today. It is one of the lost poems of Bursevi, known to have more than ten thousand couplets. According to the data by Bursevi experts, up to three thousand couplets of Bursevi's poems are identified. We hope to make a huge contribution to the field by determining the hymn's belonging to him and the composer. In our study, we will endeavor to put forward his Sufi views within the framework of the principles of the Halvetî order in the context of this commentary on the hymn "Benem", which is known an anonymous work but belongs to Bursevî and which we have determined as the composer of Muallim İsmail Hakkı Bey.

Özet

Kırım, çok sayıda önemli şahıslar yetiştirmiş mümbit bir Osmanlı toprağıdır. Bu şahıslar arasında birçok alanda kitap ve risâleler yazmış sufiler de bulunmaktadır. Kırımlı sûfîler ekseriyetle Halvetîyye, Nakşbendiyye ve Kadiriyye tarikatlarına mensuptur. Osmanlı’da yaygın olan Halvetîlik, Kırım’da da en yaygın tarikattır ve burada önemli şahsiyetler yetiştirmiştir. Muhammed Kırîmî, Kırım Halvetîliği açısından önemli bir zâttır. Kaynaklarda onun Halvetîlik’in Gülşenî koluna mensubiyeti iddia edilirken; Cemâliyye koluna intisabı hususuna değinilmemiştir. Halbuki müellif, Mirâ’tü’s-sâlikîn adlı eserinin ilk varaklarında Cemâliyye kolundaki silsilesini vermektedir. Bu eserinde “Hakkı Efendi İlahisine Şerh” başlığı altında bir risâle de bulunmaktadır. Hakkı ismiyle maruf birçok kişi bulunmaktadır. Hakkı Efendi’nin kimliği, çalışmamızın en önemli problemidir. Ayrıca makalemize konu olan ilahinin müellifi, güftekârı, bestekârı günümüze kadar meçhul ve anonim olarak bilinmekteydi. Bu ilahi, on bin beyitten fazla manzumesi olduğu bilinen, ancak bunlardan üç bin beyit kadarı tespit edilebilmiş olan Bursevî’nin kayıp manzumelerinden biridir. Çalışmamızda ilahinin ona aidiyetini, bestekârını tespit ederek ilim dünyasına naçizane bir katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Ayrıca makalede, anonim olarak bilinen ancak Bursevî’ye ait olan ve bestekârını Muallim İsmail Hakkı Bey olarak tespit ettiğimiz “Benem” ilahisine yazdığı bu şerh bağlamında; Hakkı Efendi’nin Halvetî tarikatı esasları çerçevesinde tasavvufî görüşleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.