The Contributions of Al-Fârâbî to the Sociology of Religion

Abstract

The Second Teacher Abu Nasr al-Fârâbî (872-951) conributes remarkably to the sociology of religion. In the frame of his philosophy, the high level of importance attached to the social dimensions of religion by Fârâbî can clearly be seen when his works is read as a whole. Fârâbî, a world thinker, is essentially a theoretician of society. Religious social aspects have an important place in the theory of the society of Farabi. Social acpects of religion have an important place in al-Fârâbî’s theory of society. in al-Fârâbî’s philosophy, human and the happiness of human comes at the beginning of everything. Human is a social being by its very nature. Therefore, the happiness of human is directly related with society. People’s co- ming together and living in society constitutes an integral dimension of human being and happiness. If Fârâbî's theory of society is closely examined, it is seen that religion has a predominant place in the context of happiness-society rela- tion. With his philosophy of relationships between the first president (Reis-i- Evvel), philosopher, prophet and God and everybody upto the lowest stratum people from the in the topmost stratum people of city, society and big society (ma’mura), Fârâbî makes serious contributions to the sociology of religion within his “sociology before sociology”. Fârâbî reveals a theory of society and religion within the framework of key concepts such as human, happiness, medina (city, society, politics), civilization, community, society, ictimâ (coming together, mee- ting), ictimâ'ât, ma'mura, need, helping one another, governance, presidency, tribe, ummah, religion, mille, etc. In this study, the researcher aims to treat, un- derstand and make meaning the contributions that Fârâbî, the Islamic thinker, makes to the sociology of religion within his philosophy before Ibn Khaldun, the first founder of sociology (the Science of Umran: ‘Ilmu'l-‘Umrân) ( in the period of sociology before sociology).

Özet

Muallim-i Sânî Ebû Nasr el-Fârâbî (872-951), din sosyolojisine dikkat çekici kat-kılarda bulunur. Fârâbî’nin, felsefesi çerçevesinde dinin toplumsal boyutları ko-nusuna verdiği önemin büyüklüğü, eserleri bir bütün olarak okunduğunda açıkçagörülebilir. Dünya düşünürü Fârâbî, esasen bir toplum teorisyenidir. Fârâbî’nintoplum teorisi içinde ise dinin toplumsal yönleri önemli bir yer tutar. Fârâbî fel-sefesinde insan ve insanın mutluluğu, her şeyin başında gelir. İnsan, tabiatı ge-reği toplumsal bir varlıktır. Bundan dolayı insanın mutluluğu doğrudan toplumile ilgilidir. İnsanların bir araya gelerek toplum halinde yaşaması, insan ve mut-luluğunun ayrılmaz bir boyutunu oluşturur. Fârâbî’nin toplum teorisine yakındanbakılırsa, mutluluk – toplum ilişkisi bağlamında dinin, ağırlıklı bir yere sahip ol-duğu görülür. Reis-i evvel, filozof, peygamber ve Tanrı ile şehrin, toplumun,ma’muranın en üst tabakasında yer alan insanlardan en alt tabakasında bulunaninsanlara kadar bütün herkesle ilişkileri hakkında ortaya koyduğu felsefe ileFârâbî, “sosyoloji öncesi sosyolojisi” kapsamında din sosyolojisine ciddi katkılaryapar. Fârâbî, insan, mutluluk, medîne, medeniyet, cemaat, ictimâ’, ictimâ’ât,ma’mûra, ihtiyaç, teâvun, riyaset, kavm, ümmet, din ve mille gibi temel kavram-lar çerçevesinde bir toplum ve din teorisi ortaya koyar. İşte bu çalışmada araştırmacı, İslam düşünürü Fârâbî’nin felsefesi içinde sosyolojinin (Umran İlmi: ‘Il-mu’l-‘Umrân) ilk kurucusu İbn Haldun’dan önce (sosyoloji öncesi sosyoloji dö-neminde) din sosyolojisine yaptığı katkıları ele almayı, anlamayı ve anlamlan-dırmayı amaçlamaktadır.