TEREDDÜTLÜ MODERNİSTLER: HUXLEY VE TANPINAR SES SESE KARŞI VE HUZUR ROMANLARININ KARŞILAŞTIRMASI

TWO RELUCTANT MODERNISTS: HUXLEY AND TANPINAR A COMPARATIVE STUDY OF POINT COUNTER POINT AND A MIND AT PEACE

Özet

Bu çalışma, Aldous Leonard Huxley ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın modernite ve modernizasyon bağlamında hoşnutsuzluğu açısından, Huzur'un (1949) Ses Sese Karşı (1928) ile ne ölçüde bağ kurduğunu ve/veya tezat içerisinde olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Bu yazı farklı bağlamlarda oluşturulmuş fakat benzer endişeler yansıtan iki romanın mukayeseli bir çalışmasıdır. Temel olarak bu inceleme, Huxley ve Tanpınar'ın romanlarının, onların modernite ve modernizasyona karşı takındıkları eleştirel tavrı sergilediğini öne sürmektedir. Romanlardaki teknik ve tematik benzerlik ve farklılıkların analizi, romanların modernite ve modernizasyon eleştirisini hangi şekillerde yaptıklarını ortaya çıkarmaktadır. Bilhassa, bu çalışma, Huxley'nin moderniteyi Batı ile eş tutan bir bakış açısıyla kavradığını ve bu modernite anlayışını Ses Sese Karşı romanında ön plana çıkardığını iddia etmektedir. Fakat Tanpınar'ın modernite anlayışı Huzur'da sergilediği kadarıyla Huxley'nin romanında belirttiğinden çok farklıdır çünkü Tanpınar'ın romanını da şekillendiren modern felsefesi, 'yerel' ve 'çok-merkezli' bir modernite anlayışına dayanmaktadır. Son olarak, bu çalışma, her ne kadar yazarların modernite anlayışında romanlarında belirtildiği kadarıyla farlılıklar olsa da her iki yazarın da modernite anlayışından hoşnutsuz olduğunu ve romanlarında benzer bir teşhiste bulunmuş olduğunu vurgulamaktadır. Huxley ve Tanpınar'ın teşhisi, modern yaşamdaki harmoni ve bütünlük hissi yoksunluğudur; bu Huxley için Batı dünyasını, Tanpınar için ise ülkesi, Türkiye'yi, işaret etmektedir.

Abstract

This study aims to explore to what extent Ahmet Hamdi Tanpınar's A Mind at Peace (1949)engages with and/or is in conict with Aldous Huxley's Point Counter Point (1928) in termsof each writer's discontent with modernity and modernization. It is a comparative study oftwo novels embedded in different contexts, but having similar concerns. The paperbasically argues that the selected novels demonstrate their writers' critical perspectives inthe matters of modernity and modernization. An analysis of the formal and thematicsimilarities and differences between these novels reveals the ways in which these twotexts offer a criticism of modernity and modernization. As the study highlights, despitetheir similar concerns about and criticism of modernity, the novels display signicantdifferences in terms of their disparate formulations of the modern. More specically, thepaper argues that Huxley's Point Counter Point is structured around an understanding ofmodernity, which equates the modern with the West. Tanpınar's formulation of modernityin A Mind at Peace, however, is quite different from that of Huxley's novel in that Tanpınar'sphilosophy of the “modern,” which shapes A Mind at Peace, is founded on a vision ofmodernity that is local and polycentric. As a last note, the study emphasizes that despitethe difference between the two novels regarding the conceptualization of the modern, bothHuxley's and Tanpınar's discontent with modernity arises from their similar diagnosis ofthe lack of harmony and completeness in modern life which, for Huxley, corresponds to theWestern world and, for Tanpınar, to his country, Turkey.