Dergiler / Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi / 2021 / Cilt: 61 - Sayı: 1
BATILILAŞMA DÖNEMİ DOĞU EDEBİYATINDA “LES AVENTURES DE TÉLÉMAQUE, FILS D'ULYSSE”İN SERÜVENİ: TÜRKÇE, ARAPÇA VE FARSÇA ÖRNEĞİ
- Sayfa
- 234–264
- DOI
- —
Özet
Bu çalışma, XIX. yüzyıldan itibaren modernleşme sürecini Batı'yı özellikle Fransa'yı örnekalarak hızlandıran ve güçlü bir yazın geleneği olan Osmanlı, Mısır ve İran toplumunda LesAventures de Télémaque, fils d'Ulysse (1699) adlı romanın çevirisine gösterilen rağbetinnedenlerini sorgulamaktadır. François Fénelon (1651-1715) tarafından kaleme alınaneser, matbu kitap olarak Türkçeye, Arapçaya ve Farsçaya XIX. yüzyılda çevrilmiştir.Mevcut çalışma, eserin bu dillerde ilk çeviri romanlardan biri olmasının ortak sebepleriolabileceğini ileri sürmekte; eserin çevirisine verilen önemin, adı geçen toplumların tarihselsüreciyle yakından ilişkili olduğunu belirtmektedir. Bu amaçla işlev odaklı betimleyiciçeviribilim yaklaşımından hareketle, çevirilerin gerçekleştiği dönemlerdeki sosyo-tarihselkoşullar üzerinde durulmakta, ardından eserin kimler tarafından hangi saiklerleçevrildiği ve genel olarak etkileri betimlenmektedir. Sonuçta Aydınlanma felsefesinintesirindeki bu toplumlarda, eserin ideal devletin ve vatandaşın mahiyetine dayalı izlekleriitibarıyla özellikle tercih edildiği görüşüne ulaşılmaktadır. Ayrıca ideal insanı öne çıkarandidaktik içeriğiyle erek toplumlardaki etik normların pekiştirilmesine ve beynelmilelkültürel karşılaşmaların makul düzeyde gerçekleşmesine katkı sunduğu görülmektedir.
Abstract
This article examines the reasons behind the popularity of the translations of the didactic French novel Les Aventures de Télémaque, fils d'Ulysse in the Ottoman, Egyptian, and Persian societies. These societies had a strong literary tradition and, from the nineteenth century onwards, engaged in an accelerated modernization process that took the West, particularly France, as model. Written in 1699 by François Fénelon (1651–1715), Télémaque was translated into Turkish, Arabic, and Persian in the nineteenth century in printed book form. This article argues that there were shared reasons for which this particular novel was among the first to be translated into these languages, and that its importance is closely related to the historical processes that each society was traversing at the time. Following the Function-oriented DTS (Descriptive Translation Studies) approach, the article focuses on the socio-historical circumstances under which the translations were undertaken, explores by whom and for what reasons they were undertaken, and the general impacts of these translations. It is concluded that the text was specifically chosen in these Eastern societies that were infiuenced by Enlightenment philosophy, because of its themes regarding the nature of the ideal state and the ideal citizen. Moreover, with its didactic content regarding the ideal person, it is deemed to have contributed to the consolidation of ethical norms in the target societies, and to the realization of the East's cultural confrontation with the West at a reasonable level.