Dil Dizgesinde Eşdizimlilik: Öğretim Odaklı Dilbilimsel Betimleme Örneği

Collocations in Language System: Example of Teaching-Focused Linguistic Description

Özet

ÖZ: Bu çalışmada eşdizimlilik kavramı yabancı dil ve çeviri öğretimi açısından ele alınmıştır. Çalışmada Türkiye’de yapılan araştırmalarda eşdizimliliğin biçimsel bir olgu olarak ele alındığına dair bir tespit yapılmıştır. Bazı araştırmalarda eşdizimliliğin metin içindeki kavramlar arasındaki ilişkiler olarak değerlendirildiği belirlenmiştir. Bu yaklaşımlarda konuşmacının zihinsel sözlüğündeki anlamların dil dizgesindeki biçimlere dönüştürülmesi ile ilgili bilgilere yer verilmediği için yaklaşımların yabancı dil ve çeviri öğretimi açısından verimli olmadığı ileri sürülmüştür. Çalışmada İ. Melçuk tarafından geliştirilen ve sözcüksel işlev olarak bilinen üstdil kategorileri ile anlamların sözcükselleştirilmesini betimleyen yakalaşımdan yola çıkarak eşdizimliliğe yönelik bir betimleme örneği sunulmuştur. Betimlemede Rusçada “конфликт” (çatışma, anlaşmazlık, kavga vs.) birimi ile sözcükselleştirilen olgu ele alınmıştır. Eşdizimlilere yönelik karşılaştırmalı dilbilimsel betimlemelerin yabancı dil ve çeviri öğretim uygulamalarına dahil edilmesinin, öğrencinin eşdizimlilere yönelik farkındalığını arttıracağı vurgulanmıştır. Anahtar sözcükler: eşdizimlilik, yabancı dil, çeviri, Melçuk, Rusça

Abstract

ABSTRACT: This study deals with the notion of collocation in the framework of foreign language teaching and translation training. The study shows that in Turkey collocations are mainly approached as formal structures. There are a few studies which describe collocations as the coherence among the concepts in the text. Since any of the approaches shed light on the problem of switching from the semantic patterns stored in the mental lexicon into lexical patterns in the language system, they are assumed to be unfruitful in the context of foreign language teaching and translation training. The article provides an example of an analysis in the framework of Melçuk’s meaning↔text approach which describes the lexicalization of the semantic patterns through the notion of lexical function. The semantic pattern lexicalized in Russian language by the item “конфликт’ (conflict) is examined. Comparative linguistic study of the collocations is believed to be helpful in raising semantic awareness of the students toward the phenomenon.