Shawk?n?'s Thoughts Opposing to the Majority of Muslim Scholars concerning Some Issues of Family Law and Evaluation of Them

Şevkânî'nin Aile Hukukunun Bazı Konularına İlişkin Cumhura Muhalif Görüşleri

Abstract

Mohammad b. 'Al? al-Shawk?n? (d.1250/1834) is a mojtahid scholar who contributed to his period on scientific, political, and judicial issues. Effects of his thougts did not only remain limited to his period in which he lived, but they survived until today. Therefore Shawk?n? is introduced by giving some information about his life and academic carrier. Then, his views on family law, which we regard them as authentic, under the titles of 'wedding and divorce' are analyzed in the points that he dissented from the majority of scholars, and has shown the differences. To follow a dialectical method by depending on nass and evaluating them in rational ways, for Shawk?n?, has a significant role in reaching his views.

Özet

Bu çalışma, "Şevkânî'nin Aile Hukuku Alanındaki Görüşleri (Neylü'l-evtâr Özelinde" adlı tez çalışmamızdan derlenerek konuları gözden geçirilmiş ve makaleye dönüştürülmüş şeklidir. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Hukuku Anabilim Dalı, e-posta: [email protected] laması vb. yönlerden o, her daim üzerinde önemle durulan ve tartışılan bir konu olmuştur. İslam dini aile konusuna azami önem vererek bu konuda birtakım usûl ve kaideler tespit etmiştir. Türkçe'de "aile hukuku" şeklinde ifade edilen bu disiplin klasik fıkıh kitaplarında "nikâh-talâk", sonraki eserlerde "münâkehât-müfârakât" başlıkları altında ele alınmış; son zamanlarda Arap müellifler tarafından "el-ahvâlü'ş-şahsiyye" aile hukuku için kullanılır olmuştur. Aile hukukunun Kur'an'da ve Sünnet'te yer alan temelleri üzerinde İslam âlimleri tarafından titizlikle çalışmalar yapılmıştır. Şevkânî de onlardan biridir. Fakih genel olarak ictihad yerine taklidin, ilim yerine ezberin, müsamaha yerine katılık ve taassubun hâkim olduğu bir süreçte Yemen'de yaşamıştır. Bu, her ne kadar genel durumu yansıtsa da her asırda ilmi ve ictihadı kendisine düstur edinmiş müstesna fakihler var olagelmiştir. Bunun açık bir göstergesi olan Şevkânî, küçük yaşta başladığı ilim yolculuğu süresince birçok kitabı muhtelif hocalardan okuması ve çok sayıda talebeye okutması sonucu engin bir ilmî birikime sahip olmuştur. Bu engin bilgisi ve meselelere vukufiyeti sonucu genç yaşta taklidi terk etmiş ve ictihad mertebesine ulaşmıştır.1Eserleri tetkik edildiğinde, taassuptan uzak, muhakeme gücü yüksek, tartışmacı ve naslara bağlı bir kişiliğe sahip olduğu hemen göze çarpmaktadır. İfade edilen bu mizacının bir yansıması olarak, daima eleştirel bir üslup takip etmiş, bazı meselelerde cumhura2 muhalefet ederek onların görüşlerini tenkit etmiştir. Hangi sonuca ulaşırsa ulaşsın hareket noktası daima delil olmuştur. Bu çalışmada Şevkânî kısaca tanıtılıp onun aile hukuku alanında cumhurun görüşlerinden farklılık arz eden birtakım görüşleri başlıklar halinde tespit edilecektir. Bununla birlikte birkaç görüşü ise bu coğrafyada hâkim mezhep olan Hanefî mezhebiyle karşılaştırmalı değerlendirilecektir. Öte yandan Şevkânî'ye özgü bu görüşlerin, daha önce hiç kimse tarafından dile getirilmediğini iddia etmek de doğru olmaz