The necessary examinations of travertines and choosing the using place

Travertenlerin değerlendirilmesinde yapılması gerekli incelemeler ve kullanım yeri seçimi

Abstract

Travertines are hot spring related carbonate deposits. They are characterised with high porosity and fine grained and banded structure. They are occured in foult zones, in carstic caves and around the spring cones. These were deposited with oozing or spring waters consisting of $Ca^{++}$ and $CO_3^=$ at caves, in faults and on the surfaces. The petrographie, chemical, morphologic and industrial characteristics are effective on usage of travertines. Travertine deposits, can be classified as; (1) terraced-mound type, (2) fissure-ridge type, (3) dome type (convex), (4) layered type, (5) vein type, (6) range-front type, (7) self-built channel travertines and (8) cave type travertines (dropping stones) according their morphology. It is suitable that layered type, vein type and range-front type travertines for industrial purpose, while the terraced-mound type, fissure-ridge type, dome type and self-built channel type with cave travertines for touristic purpose. Petrographically; travertines show two different structural features such as covery/spongy and albatr structures. Travertines with covery/spongy structure contain large pores and the banded structure is very rare. Travertines with albatr structure contain small pores and thin banded structure is very fine with different colors. The main chemical components of travertines commonly change between % 44.57- 55.12 CaO, % 0.16-9.30 SiO2, % 0.26-3.36 SFe2O3, % 0.48-1.62 AI2O3 ve % 0.31-1.45 MgO. Industrially; travertines can be used äs facing stone, building stone, ornamental objects, cement raw material and lime. In addition, some easily decomposible travertines can be used as road flooring material. Determination of theusing places of travertines is depend on their morphological, pétrographie and geotechnical characteristics. Morphological characteristics are important in touristic purpose while geotechnical and petrographical characteristics are important in industrial usage. This paper contains the investigation methods applied to identify the morphological, petrographie, chemical and geotecnical characteristics of travertine deposits and small explanations deal with the important travertine deposits in Turkey.

Özet

Travertenler; $Ca^{++}$ ve $CO_3^=$ içerikli sızıntı veya kaynak suları tarafından, kırık/çatlak, mağara içlerinde veya yer yüzeyinde, CO2 basıncının azalmasına bağlı olarak hızlı bir şekilde çökeltilen, genellikle iri gözenekli, ince taneli ve bantlı yapılı karbonat çökeltileridir. Travertenlerin değerlendirilmesinde petrografik, kimyasal, morfolojik ve endüstriyel özellikler etkili olur ve bunlara göre kullanım yeri seçimi yapılır. Traverten yatakları morfolojik olarak; (1) teras tipi, (2) sırt (semer) tipi, (3) dom (koni) tipi, (4) tabaka tipi, (5) damar tipi, (6) fay önü tipi, (7) kanal tipi travertenler ve (8) mağara travertenleri (damla-taşlar) şeklinde sınıflandırılırlar. Bunlardan tabaka tipi, damar tipi ve/veya fay önü tipi travertenlerin endüstriyel alanlarda değerlendirilmesi, az bulunup estetik görünümler sunan teras tipi, sırt tipi, dom tipi ve kanal tipi travertenler ile mağara travertenlerinin (damlataşların) ise koruma altına alınıp, turizm amaçlı olarak değerlendirilmesi uygundur. Travertenler petrografik olarak; kabuksu/süngerimsi ve albatr yapıları şeklinde iki farklı yapısal özellik gösterirler. Kabuksu/süngerimsi yapılı travertenler; bol ve genellikle iri gözenekli, belirsiz bantlanmalı, albatr yapılı travertenler ise az ve küçük gözenekli, ince ve belirgin (farklı renkli) bağlanmalıdırlar. Travertenlerin ana kimyasal bileşenleri genellikle % 44.57-55.12 CaO, % 0.16-9.30 SiO2, % 0.26-3.36 SFe2O3, % 0.48-1.62 AI2O3 ve % 0.31-1.45 MgO aralıklarında değişmektedir. Travertenler endüstriyel olarak; yüzey kaplama taşı, yapıtaşı ve hediyelik-süs eşyası yapımında, çimento yapımında ve kireç imalinde, ayrıca toprak şeklinde ayrışmış olanlar ise toprak yollarda sergi malzemesi olarak değerlendirilebilirler. Travertenlerin kullanım yerlerinin seçimi; morfolojik, petrografik ve jeoteknik özelliklere bağlı olarak değişir. Morfolojik özellikler turizm amacı için önemli olurken, petrografik ve jeoteknik özellikler ise endüstriyel kullanım için önemli olmaktadır. Bu çalışma; traverten yataklarının morfolojik, petrografik, kimyasal ve jeoteknik özelliklerinin belirlenmesine yönelik inceleme yöntemlerini ve Türkiye'deki önemli traverten yataklarıyla ilgili bazı bilgileri içermektedir.