ALTAY, Sadet, An Infectious and Chronic Social Disaster: Study of Trachoma

Bulaşıcı ve Müzmin Bir Sosyal Afet: Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Trahom Hastalığı ve Mücadele Çalışmaları (1924 1938)

Abstract

Disease and Struggle against it in the first years of the Republic , CTAD, Volume 12, Issue 23, (Spring 2016), pp. 167-211. Trachoma, a severe infectious eye disease which may result in blindness when it is left untreated, was a serious public health problem in the early years of the Republic. During the mentioned years, trachoma disease, found mainly in the East, South and Southeast provinces caused reduction of the individual's the production capability and creation of a dependent and consumer class. In 1924, when it was taken the decision to start the fight against such disease, the number of trachoma cases in the country was estimated to be nearly three million. The Ministry of Sanitary started the war against trachoma in 1925, with a limited budget, mainly in the cities of Malatya and Adıyaman known as "Blinds hometown" and expanded its area of activity over the time. The organization organized in fixed and mobile ways, worked to carry out on one hand curative services and on another hand prophylactic treatment services, i.e. protective measures. By the end of the first fifteen years of the Republic, about 10 million outpatients, 15 thousand patients were hospitalized and about 53 thousand patients were subjected to various eye operations. However, it was not possible to eliminate completely the disease but only to decrease its index from 70 percent to 50 percent. Even though it was not reached the targeted success, the activities for combating trachoma carried out with limited resources and personnel, gave a directions to the activities carried out in the later processes. In this study, it has been tried to discuss with reasons whether the objective is reached or not by putting forward the struggle performed in order to prevent and eliminate Trachoma Disease which affected especially the health of people in Eastern and Southeastern Anatolia between 1924 and 1938.

Özet

ALTAY, Sadet, Bulaşıcı ve Müzmin Bir Sosyal Afet: Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Trahom Hastalığı ve Mücadele Çalışmaları , CTAD, Yıl:12, Sayı 23 (Bahar 2016), s. 167-211. Tedavi edilmediğinde körlükle sonuçlanan, bulaşıcı ve ağır bir göz hastalığı olan trahom, Cumhuriyet'in ilk yıllarında önemli bir toplum sağlığı problemiydi. Bahsi geçen yıllarda özellikle Doğu, Güney ve Güneydoğu vilayetlerinde yoğunlukla bulunan trahom hastalığı, bireyin üretim kabiliyetini azalttığından, bağımlı ve tüketici bir sınıfın meydana gelmesine neden oluyordu. Mücadeleye başlama kararının alındığı 1924 senesinde, ülkede yaklaşık üç milyona yakın trahom vakası olduğu tahmin ediliyordu. Trahomla savaş faaliyetlerine 1925 senesinde, sınırlı bir bütçe ile "körler memleketi" olarak nitelenen Adıyaman ile Malatya'da başlayan Sıhhiye Vekâleti, zamanla mücadele mıntıkasını genişletti. Sabit ve seyyar şekilde örgütlenen teşkilat, bir yandan tedavi hizmetlerini yürütürken diğer yandan da proflaktik yani koruyucu tedbirleri içeren çalışmalar gerçekleştirdi. Cumhuriyetin ilk on beş senesinin sonuna gelindiğinde yaklaşık 10 milyon hasta ayaktan, 15 bin hasta yatırılarak tedavi edildi ve yine 53 bin hastaya çeşitli göz operasyonları yapıldı. Ancak hastalığın tamamıyla yok edilmesi mümkün olmadı ve hastalık endeksi yüzde 70'den yüzde 50'ye indirilebildi. Hedeflenen başarıya ulaşılamasa da, sınırlı kaynak ve personelle yürütülen trahom savaş çalışmaları, ilerleyen süreçte gerçekleştirilen faaliyetlere örnek oluşturarak, yön verdi. Bu çalışmada, 1924-1938 yılları arasında, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki nüfusun sağlığını ciddi boyutlarda tehdit eden trahom hastalığını önlemek ve ortadan kaldırmak amacıyla gerçekleştirilen mücadele mesaisi ortaya konularak, hedeflenen sonuca ulaşılıp ulaşılmadığı, nedenleriyle birlikte ele alınmaya çalışılmıştır.