From Prohibitions to Modern Control: The Ottoman State’s Approach to Alcohol Consumption and Winehouses

Yasaklardan Modern Denetime: Osmanlı Devleti’nin İçki Tüketimine ve Meyhânelere Yaklaşımı

Abstract

Alcohol has been consumed in various ways in the daily life of Turkish societies, whether it was directly prohibited or not with the effect of the religion adopted. This alcohol consumption was transferred to the Ottoman State through the Seljuks by passing into effects of ancient Turks, Islam, Iran and Byzantine present in Anatolia. The Ottoman State developed those ways by inheriting the alcohol and winehouse traditions of conquered Istanbul and the Turco-Muslim states of the region prior to the Ottoman State. The recent researchers of Ottoman history have become increasingly interested in alcohol consumption and winehouses. Few studies focused on certain periods related to the subject, explain the prohibitive interventions of the Ottoman State relying on the Islamic identity of the Empire. Accordingly, the fact that the alcohol is ill gotten, sin and crime make generally alcohol and winehouses themselves criminal. Moreover, the findings of these studies are either limited to a characteristicpeculiar to the analyzed period or they are generalized. However, these evaluations are inadequate to explain the approaches of the sultans who did not interfere with alcohol consumption and winehouses both in classical and modern periods. This study was planned to determine, predominately in light of cases of Istanbul, the approach of the Ottoman State towards alcohol consumption and winehouses, especially during the modernization period. In order to designate the changing elements, firstly it is necessary to determine what the existing situation was. In this paper, the intervention of the Ottoman State in alcohol consumption and winehouses was defined and explained by dividing the subject into two parts: classical and modern. This study, which claims that the Ottoman State had a much more inclusive logic of intervention is based on a wide range of sources including court records, Ottoman archival documents, certain chronicles, travelogues, memoirs and research studies.

Özet

İçki, benimsenen dinin etkisiyle doğrudan doğruya yasaklansın veyayasaklanmasın Türk toplumlarının gündelik hayatında çeşitli şekillerdetüketilmiştir. Bu içki tüketimi, eski Türk, İslâm, İran ve Anadolu’dakarşılaştıkları Bizans etkisiyle harmanlanarak Selçuklular vasıtasıyla OsmanlıDevleti’ne taşınmıştır. Osmanlı Devleti ise, hem fethedilen İstanbul’unhem de kendilerinden önceki Türk-İslam devletlerinin içki ve meyhâneleredair birikimini devralarak daha da geliştirmiştir. Son dönem Osmanlıaraştırmacıları, içki tüketimi ve meyhânelere artan ölçüde ilgi göstermeyebaşlamıştır. Konuyla ilgili belli dönemlere yoğunlaşan az sayıda çalışma,Osmanlı Devleti’nin yasaklayıcı müdahalelerini, Müslüman bir kimliğesahip olmasıyla açıklamaktadır. Buna göre içkinin haram, günah ve suçolması, genel anlamda bizatihi içkinin ve meyhânelerin kendisini de suçluhale getirmektedir. Üstelik ulaşılan sonuçlar, ya incelenen döneme özgü birniteliğe indirgenmekte ya da genelleştirilmektedir. Fakat budeğerlendirmeler, hem klâsik hem de yenileşme döneminde içki tüketimineve meyhânelere yönelik müdahalelerde bulunmayan padişahlarınyaklaşımını açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu çalışma, özellikleyenileşme döneminde Osmanlı Devleti’nin içki tüketimine ve meyhânelereyönelik nasıl bir yaklaşıma sahip olduğunu ağırlıklı olarak İstanbul özelindeseçilen örnekler ışığında belirlemek amacıyla planlanmıştır. Değişenunsurların belirlenebilmesi ise, öncelikle mevcut durumun ne olduğununsaptanmasını gerekli kılmıştır. Bu makalede, Osmanlı Devleti’nin içkitüketimine ve meyhânelere yönelik müdahalesi, klâsik ve modern olmaküzere ikiye ayrılarak tanımlanmakta ve açıklanmaktadır. OsmanlıDevleti’nin çok daha kapsayıcı bir müdahale mantığına sahip olduğunu ilerisüren bu çalışma, şer‘îye sicilleri, arşiv belgeleri, belli başlı kronikler,seyahatnameler, hatıratlar ve araştırma eserleri olmak üzere oldukça çeşitlinitelikteki kaynaklara dayanmaktadır.