An Important Case towards Turkish Press in the Early Republican Period: The Newspaper Akşam Case

Erken Cumhuriyet Döneminde Türk Basınına Yönelik Önemli Bir Dava: Akşam Gazetesi Davası

Abstract

Akşam Newspaper that has an important place in the Turkish press due to its stance on the Republican modernization along with its support to National Struggle was the subject of three cases that attracted great attention of the public in 1927. These cases were respectively opened due to considering a young girl’s suicide as obscene, perceiving a published caricature as an insult to the Turkish women and damaging the reputation of the prosecution office during a defense in the court. The cases were joined as Akşam newspaper case in time and the founders of the newspaper Necmeddin Sadık, Ali Naci, Kazım Şinasi along with the managing director Senih Muammer and the caricaturist Ratib Tahir were put on trial. Severe statements including reactionarism against the defendants were made in the bill of indictment of the prosecution, and the journalists other than Ratip Tahir were arrested during the case. The defendants were acquitted of the suicide case but found guilty due to the caricature and the insult to the prosecution and got fined and were sentenced to prison despite a comprehensive defense including the theme of the freedom of press against the allegations. The journalists were released on bail following the decision but the court reversed the judgment after a short while and deferred the punishments of the defendants as a result of the trials heard again. In this study, the case of Akşam newspaper has been examined within the framework of historical research method. In this regard, the course of the case has been evaluated along with its reflections on the public opinion. The press of the era has been studied by comparing and the required second hand sources have been accessed within this study

Özet

Millî Mücadele’yi desteklemesinin yanı sıra Cumhuriyet modernleşmesinin de yanında bir tavır alması sebebiyle Türk basınında önemli bir yeri bulunan Akşam gazetesi, 1927 yılında, kamuoyunun da büyük bir ilgi gösterdiği üç davaya konu olmuştu. Bu davalar sırasıyla, genç bir kızın intiharına yönelik yazının müstehcen bulunması, yayımlanan bir karikatürün Türk kadınlığına hakaret olarak algılanması ve mahkemedeki savunma sırasında savcılık makamının itibarının zedelenmesi iddiaları üzerine açılmıştı. Davalar zaman içerisinde tek bir dava olarak birleştirilmiş ve bu süreçte gazetenin kurucuları Necmeddin Sadık, Ali Naci, Kâzım Şinasi ile sorumlu müdür Senih Muammer ve karikatürist Râtib Tahir Beyler yargılanmışlardı. Savcılık iddianamesinde, gericilik de dâhil olmak üzere sanıklar aleyhine sert ifadeler kullanılmış ve dava sırasında Râtib Tahir Bey dışındaki gazeteciler tutuklanmıştı. İddialara karşılık basın özgürlüğü temasını da içeren kapsamlı bir savunma yapılmasına karşın, sanıklar intihar olayından beraat etmekle birlikte karikatür ve savcılığa hakaret konularından suçlu bulunarak para ve hapis cezalarına çarptırılmışlardı. Gazeteciler kararın ardından kefaletle serbest bırakılırken mahkemenin kararı kısa bir süre sonra bozulmuş ve yeniden görülen dava sonucunda sanıkların cezaları tecil edilmişti. Bu çalışmada, Akşam gazetesi davası tarihsel araştırma yöntemi çerçevesinde incelenmiştir. Bu bağlamda davanın seyri kamuoyundaki yansımalarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında, dönemin basını karşılaştırmalı bir şekilde irdelenmiş ve gerekli ikinci el kaynaklara başvurulmuştur.