Mevâlî During the First Century of the Abbasid Caliphate

Abstract

This study focuses on the status of the mevâlî in the administrative levels and society during the early period of the Abbasid Caliphate. The Abbasid Caliphate which founded on the geographical and relatively political legacy of the Umayyad Caliphate who left large lands with their conquests, chose to give priority to the nations and tribes that supported the revolution while forming their own management paradigm. The conditions and preferences developed after the Abbasid revolution, which was supported by the Arabs, caused the Arabs to remain secondary. Strengthened Khorasan people and mevâlî launched the Şuûbiyya movement under the influence of their past sufferings. This movement, which had a clear understanding in terms of its political and cultural aspects, has been an influential factor in the disintegration of the Muslim world. Mevâlî, who had a place in the palace life near the caliph, was strengthened by the positions they gained. Some of them were people who were described as mevâli during the Umayyad period. The rest were slaves. During the early period of Abbasid they served as governor and translator. It can be also said that the ex-mevâlî women who had son became very effective in the palace life in this period. The role of Arabs decreased in the military in the Abbasid period as in all other fields. The main factor in the victory of the Abbasid revolution was the Khorasan army. They played a decisive role in the military life. Over time, the Turks became active in the sovereign army which were consisting of the mevâlî. In fact, it would not be wrong to say that Mevalî was composed of Turks during this period. When the caliphs began to establish an army to be hosted in garrison cities, a surge of mevâlî toward cities began. In the early period of the Abbasid dynasty which is considered the last great state of the formation of Islamic civilization, the importance of the concept of mevali became a precursor to the collapse of the claim of caliphate. The activities of mevali weakened this family-based claim, and the peripheral forces became stronger as the central government lost power.

Özet

Bu çalışmada Emevîlerden Abbâsîlere geçen dönemden itibaren mevâlînin yönetim kademelerinde ve toplumdaki statüsü üzerinde durulmaktadır. Gerçekleştirdikleri fetihlerle geniş topraklar bırakan Emevîlerin coğrafi, nisbeten siyasî mirası üzerindekurulan Abbâsî hilâfeti kendi yönetim paradigmasını oluştururken ihtilali destekleyenmillet ve kabilelere öncelik vermeyi tercih etmiştir. Arapların da destek verdikleri Abbâsîihtilalinin ardından gelişen şartlar ve tercihler Arapların ikinci planda kalmalarına sebepoldu. Güçlenen Horasanlılar ve mevâlî geçmiş mağduriyetlerinin de etkisiyle şuûbiyye hareketini başlattılar. Siyasî, kültürel yönleri belirgin bir anlayış olan bu hareket Müslümandünyanın parçalanmasında etkili unsurlardan biri oldu.Saray hayatında halifenin yakınında yer tutan mevâlî, elde ettikleri mevkilerleiyice güçlendiler. Bunların bir kısmı Emevîler döneminde mevâlî olarak nitelendirileninsanlardı. Diğer bir kısmı da kölelerdi. Bu dönemde ise valilik ve mütercimlik yaptılar.Sarayda ve haremde köle/cariyelere rastlanır. Saray hayatında ümmü veled olankadınların etkinliğinin de bu dönemde kendisinden söz ettirdiği söylenebilir.Arapların rolü Abbâsîler döneminde durdurulamayacak bir gelişmeyi hızlandırarakbütün alanlarda olduğu gibi orduda da azaldı. Abbâsî ihtilalinin zafere ulaşmasında başlıca etken olan ordu Horasanlıydı. Onlar askerlik hayatında ise belirleyici rol oynadılar.Zamanla mevâlîden oluşan hassa ordusunda Türkler etkin oldular. Hatta bu dönemdemevâlînin Türklerden oluştuğu söylense yanlış olmaz. Halifeler özellikle garnizonşehirlerde barındırmak üzere bir ordu kurmaya başlayınca, bunun doğal sonucu olarakkentlere doğru bir mevâlî akını başladı.İslâm medeniyetinin teşekkül devrinin son büyük devleti sayılan Abbâsîlerinilk yüzyılında mevâlî kavramının kazandığı önem hilâfet iddiasının da çöküşününhabercisiydi. Çünkü soya dayalı iddia artık mevâlînin etkinliği ile gittikçe zayıflayacak,merkezi yönetim gerilerken çevredeki unsurlar güçlenecekti.