The Question of Muqātil B. Suleiman’s Being Zaydī and Murjıī

Abstract

One of the scholars who contributed to the development of Islamic thought through his works and views following the Prophet was Muqātil b. Suleiman. Muqātil is regarded as one of the first commentators (mufassir) who comment the Qur’an completely by scholarship circles. He contributed to the development of disciplines such as kalām, hadith, fiqh as well as other works he wrote in addition to his commentary (tafsir). Muqātil’s name was mentioned along with the bid’ah sects, due to some of his interpretations on Islamic issues and some unfounded views attributed to him. He is not the only one who has been exposed to such negative accusations. In the history of Islam, such baseless and unfavorable adaptations have been made about many scholars such as Abū Hanifa and Māturīdī. Muqātil brought Ali into the forefront in his comments to some verses and he was therefore charged with Zaydiyya. Because of some of his views on faith, he was also considered to be a Murjiī. In our opinion, such negative accusations about him stem from prejudiced assessments and that his views was approached in a fragmentary manner. In this study, Muqātil’s theological views will be discussed from an objective point of view and it will be tried to determine whether the claims about him are true or not.

Özet

Hz. Peygamber sonrasında eserleri ve görüşleriyle İslâm düşüncesinin gelişmesine katkıdabulunan ilim adamlarından biri de Mukâtil b. Süleyman’dır. Mukâtil, ilim çevrelerinceKur’an’ı bütünüyle tefsir eden ilk müfessirlerden biri olarak kabul edilmektedir.O, tefsirinin yanı sıra kaleme aldığı diğer eserlerle kelâm, hadis, fıkıh gibi disiplinleringelişimine de katkıda bulunmuştur. Mukâtil’in ismi, İslâmî konulardaki bazı yorumlarıve kendisine atfedilen birtakım asılsız görüşler sebebiyle, bid‘at mezheplerle beraberanılmıştır. Bu tür olumsuz ithamlara maruz kalan sadece kendisi de değildir. İslâm tarihindeEbû Hanîfe ve İmam Mâtürîdî gibi pek çok âlim hakkında da bu tür mesnetsizve olumsuz yakıştırmalar yapılmıştır. Mukâtil, bazı ayetlere getirdiği yorumlarda Hz.Ali’yi ön plana çıkarmış ve bundan dolayı Zeydîlik ile itham edilmiştir. İmanla ilgilikimi görüşleri sebebiyle de Mürcî olarak nitelendirilmiştir. Bize göre onun hakkındakibu tür olumsuz ithamlar, ön yargılı değerlendirmelerden ve görüşlerine parçacı birşekilde yaklaşılmasından kaynaklanmaktadır. Bu çalışmada objektif bir bakış açısıylaMukâtil’in kelâmî görüşleri ele alınacak ve hakkındaki iddiaların doğru olup olmadığıtarafsız bir şekilde ortaya konmaya çalışılacaktır.