Investigation of the High Radiation Levels in Plio-Quaternary Volcanic and Pyroclastic Rocks Used as Building Raw Materials in Isparta Volcanic Area, SW Turkey

Isparta (GB Türkiye) Volkanik Alanında Yapı Malzemesi Olarak Kullanılan Pliyo-Kuvaterner yaşlı Volkanik ve Piroklastik Kayaçlardaki Yüksek Radyasyonun İncelenmesi

Abstract

Available natural radioactivity (40K, 238U, 232Th) measurements on Plio-Quaternary volcanic and pyroclastic rocks,which are usually used as building raw materials, from the Isparta region of SW Turkey, released that their radiumequivalent activity values are close to the internationally accepted upper limits and a potential radiation risk. Inthis study, the relationship between their magma and source characteristics has been investigated to reveal thereason of the high radiation values in these volcanic materials carrying value by more than three times theequivalent materials in Turkey. Recent volcanological studies have shown that potassic-ultrapotassic magmasgoverned the genesis of the Isparta volcanism. Potassium-rich characters and elevated concentrations of radiogenic(e.g.,Th and U) and total rare earth elements (∑REE) are their most diagnostic features. These characteristics arealso similar to some mantle-derived carbonatites (e.g., Norwage and Kenya) with high radiation levels. To supportthis, recent investigations also revealed that the origin of Isparta potassic volcanism is associated with a commonand enriched mantle source, which were interacted with carbonatite melts. Accordingly, carbonatitic melts lefttheir geochemical imprints into their mantle sources, and partial melting of this mantle source produced K, REE,Th, and U-rich volcanic materials with high radiation levels in the region. These results indicate that thecarbonatite-influenced mantle source were played a key role for not only enrichments in distinct elements (e.g.,Th, U and REE) but also high radioactivity levels in Isparta volcanic and pyroclastic rocks. In this study, attentionis drawn to the fact that a potential risk of high radiation in volcanic and pyroclastic rocks used as building rawmaterials can be expected for a given volcanic region, which include potassic magma derived from a carbonatitemodified mantle source.

Özet

Isparta bölgesinde (GB Türkiye), genellikle yapı hammaddesi olarak kullanılan, Pliyo-Kuvaterner yaşlı volkanik ve piroklastik kayaçlarda belirlenmiş olan mevcut doğal radyoaktivite ( 40K, 238U, 232Th) ölçümleri, radyum eşdeğer aktivite değerlerinin, uluslararası kabul edilebilir üst limitlerine ve potansiyel bir radyasyon riskine yakın değerler olduğunu açığa çıkarmıştır. Türkiye’deki eşdeğer materyallere göre üç kat fazla değerler taşıyan bu volkanik materyallerdeki yüksek radyasyon seviyelerine neyin sebep olduğunu çözümlemek için, burada, onları üreten mağmalar ve türedikleri kaynak arasındaki ilişki araştırılmıştır. Son güncel volkanolojik çalışmalar, Isparta volkanizmasının jenezini potasik ve ultrapotasik mağmaların kontrol ettiğini göstermiştir. Potasyumca zengin karakterleri ve yüksek konsantrasyonlardaki radyojenik element (örn., Th ve U) ve toplam nadir toprak element (∑NTE) içerikleri, onların en tanımlayıcı özellikleridir. Bu karakteristikler aynı zamanda, yüksek radyasyon seviyeli bazı karbonatitlerin (örn., Norveç ve Kenya karbonatitlerinin) karakteristiklerine benzerdir. Bunu destekleyecek şekilde, son zamanlardaki araştırmalar, Isparta potasik volkanizmasının orjininin, karbonatiteriyikleriyle etkileşmiş olan yaygın ve zenginleşmiş bir manto kaynağıyla ilişkili olduğunu açığa çıkarmıştır. Bunun bir sonucu olarakta, karbonatitik eriyikler, manto kaynağına jeokimyasal etkilerini bırakmış ve bu manto kaynağının kısmi ergimeside, bölgede K, NTE, Th ve U’ca zengin, yüksek radyasyon seviyeli volkanik materyalleri üretmiştir. Bu sonuçlar, karbonatitlerle etkileşmiş bir manto kaynağının, Isparta volkanik ve piroklastik kayaçlarının sadece belirgin elementlerce (örn, Th, U, NTE) zenginleşmelerinde değil aynı zamanda yüksek radyoaktivite seviyelerinde de anahtar bir rol oynadığına işaret etmektedir. Burada ayrıca, yapı malzemesi olarak kullanılan volkanik ve piroklastik kayaçlardaki yüksek radyasyonun potansiyel bir riski, karbonatitlerle modifiye olmuş bir manto kaynağından türemiş potasik mağmaların yüzeylendiği herhangi bir volkanik bölgeden beklenebileceğine de dikkat çekilmektedir.