THE EFFECTS OF ISLAMIC PILGRIMAGE ON INDIVIDUAL RELIGIOUS LIFE: A TYPING ATTEMPT

HAC İBADETİNİN BİREYSEL DİNÎ YAŞAYIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: BİR TİPLEME DENEMESİ

Abstract

Worships in the life of a religious individual has important functions. Worships provide that the relationship between individual and his/her religion remains constant, and helps the individual to organize and maintain his/her life according to religious orders and prohibitons. It can be argued that the Islamic pilgrimage (hajj) affects the individual in a stronger way in terms of religion because of some of the features that contains in itself and makes it different from other worships. It can be evaluated from this point of view that hajj is performed once in a lifetime, combines financial and physical necessities, and is exprienced less frequently but in a more intense spiritual atmosphere compared to other worships.

Özet

Bu çalışmada hac ibadetinin, bireyin dinî yaşayışı üzerinde ne gibi etkileri olduğuortaya konmaya çalışılmıştır. Bu amaçla Adana ilinde 27’si kadın, 23’ü erkektoplam 50 hacı ile mülakat gerçekleştirilmiştir. Mülakat soruları hac ibadetiöncesinde, esnasında ve sonrasında yaşanan tecrübelerin bireysel dinî yaşayışüzerindeki etkilerini belirlemeye yönelik olarak hazırlanmıştır. Yapılanmülakatlar neticesinde, hac öncesi, katılımcıları hac ibadetine yönelten temelmotivasyon olarak “Allah’ın emrini yerine getirmek” ve “kutsal topraklarıgörmek” cevapları ön plana çıkmıştır. Hac ibadeti için yapılan hazırlıklarabakıldığında ise katılımcıların ekseriyeti “insanlarla helalleşme” ve “hacla ilgilikitaplar okuma” konularına vurgu yapmıştır. Hac tecrübesine yönelik bulgularabakıldığında, haccın bireye ölümü ve ölüm ötesini hatırlattığı, günahlardanarınma bağlamında tövbeye yönelten bir ibadet olarak düşünüldüğü tespitedilmiştir. Hacılar en çok tavaf ve Arafat Vakfesi’nden etkilendiklerinibelirtmişlerdir. Hac esnasında hacıların birtakım dinî tecrübeler (Allah’ayaklaşma, ölüm ve ölüm sonrası hayatı düşünme, tövbe etme, günahlarınbağışlandığını hissetme, dünya hayatı ve maddiyattan sıyrılma vb.) yaşadıklarıanlaşılmıştır. Dolayısıyla hac ibadeti, bizatihi kendi bünyesinde bulundurduğubirtakım özellikler (kutsal zaman, kutsal mekân, semboller, ritüeller,kalabalıklar, yalnızca ibadet için ayrılmış zaman vb.) sebebiyle, bireyi dinîtecrübeye yönlendirmekte ya da bireyin dinî tecrübe yaşamasınıkolaylaştırmaktadır. Hac sonrası bulgulara göre ise bireylerin hacdan sonrakidinî yaşayışında birtakım değişiklikler olduğu, “içten içe” bir dinî değişimyaşadıkları ve hac dönüşü çevrelerindeki insanların kendilerindenbeklentilerinin dinî yaşayışa daha çok dikkat etme yönünde değiştiğigörülmüştür. Mülakatlarda verilen cevaplardan hareketle tevbekâr, ölümü veölüm ötesini düşünen, kuralcı, münzevi, empatik, çekingen, dindaş (ümmetçi), yakınlaşan ve teslimiyetçi olmak üzere 9 kategoriden oluşan bir hacılık tiplemesigeliştirilmiştir.