MUHAMMAD HUSAYN TABATABAI’S DEMONSTRATIONS FOR INVALIDATING THE IDEA OF VICIOUS CIRCLE AND INFINITE REGRESS

MUHAMMED HÜSEYİN TABÂTABÂÎ’NİN KISIR DÖNGÜ VE TESELSÜLÜN İPTALİNDE KULLANDIĞI BURHANLAR

Abstract

One of the most important issues of philosophy is the problem of vicious cycle and infinite regress. As far as I could have found there are two studies, howover, in these two studies, the issue is approached more in terms of the science of Kalam. The problem of vicious circle and infinite regress is a part of the issue of causality. Because of the importance of the subject in the books written after alRāzî, the problem has been examined in independent chapters. Molla Sadrâ, in his Asfâr, examines the problem in detail by giving a large place to the demonstrations (burhân) used by the mutakallimûn (theologians). The aim of the article is to draw attention to Tabatabaî and the issue of causality. Mutakallimûn have developed many demonstrations against the possibility of infinite regress. Among them is the burhan al-tatbiq that infinite both sides of a line and only one infinite side of a line are not equal to one another when the both lines are matched. These two directions are applied to each other in the direction of descending and ascending. Thus, the impossibility of the infinite direction is evident…

Özet

Kısır döngü ve teselsül meselesi nedensellik konusunun bir parçasıdır. Bu ikimesele hakkında yazılan makale sayısı birkaç taneyle sınırlı olup bu çalışmalardameseleye daha çok kelam ilmi açısından yaklaşılmıştır. Konunun önemindendolayı Râzî’den sonra yazılan kelam kitaplarında bu konu bağımsız fasıllariçerisinde incelenmiştir. Tabâtabâî’nin felsefi olarak mensup olduğu ekolünkurucusu Molla Sadrâ, bu iki meseleyi Esfâr isimli eserinde kelamcılarınburhanlarına da geniş yer vererek derinlemesine incelemiştir.Makalenin amacı Tabâtabâî üzerinden nedensellik konusuna dikkatleriçekmektir. Tabatabaî, Usûl-i felsefetü vel-menhecü’l-vâkııyye, adlı eserindekonuyla ilgili olarak Tûsî’nin burhanına da işaret etmiştir. Tabatabaî; Bidâyetü’lhikmet ve Nihâyetü’l-hikmet adlı eserlerinde, Farabî’nin ortaya koyduğu “en kısave sağlam” burhan diye isimlendirilen burhan ile Aristoteles’in inşa ettiği ve İbnSînâ’nın geliştirdiği iki taraf burhanını nakletmiştir. Bununla beraber kendisi deSadrâ’nın geliştirdiği el-Hikmetü’l Müteâliye (Aşkın Hikmet) kaidelerinedayanarak yeni bir burhan geliştirmiştir.Tabatabaî’nin geliştirdiği burhan şöyledir: Malulün vücudu illetine nispetle bağıl(rabıt) bir vücut olup illeti olmaksızın kendi başına var olamaz. İllet ise bağımsızbir varlığa sahip olup malulü kaim kılıcıdır. Eğer ilk illet başka bir illetin malulüolursa bağımsızlığını kaybeder. Yani zincir kendi başına var olan bağımsız birnedende sona ermezse bağımlı bir varoluş seviyesine mahkûm olur. Başka birifadeyle, illet ve malullerden oluşan bir zincir, kendisi malul olmayan bir illettesona ermezse varlığı bağımsız olup zinciri kaim kılacak bir nedenedayanmadığından var olamaz.