THE DISCUSSIONS OF THE KHALQU’L-QUR’AN IN THE POLITICIZATION PROCESS

Abstract

In the history of mankind, God has addressed to mankind through the divine books which He has sent through His prophets from time to time. Mankind has always wondered about the nature of the books bearing this address. As a matter of fact, their reflection can be seen in Jewish and Christian societies. In the same way, this curiosity is felt in the Islamic society. In this frame, Muslims have debated whether or not the Qur'an was created as a creature (Khalqu'lQur'an) at certain periods of history, and the extent of these debates reached even the dimensions that could affect the masses of society. It is known that the discussions taking place around the Khalqu'l-Qur'an have come to the fore especially during the Umayyad and Abbasid periods. In this respect, it is important to investigate the social reasons of the discussion in these periods and societies in order to reach correct results. As a matter of fact, ArapMavali relation which forms the social doctrine of Arap society in particular and the social class struggle in this context are remarkable. In this context, it can be argued that the social class-based struggle continued its existence by evolving through an argumentation of the Quran on the controversies of the Quran in certain sections of history, mainly conjunctural reasons. As a matter of fact, it is striking that the members of Mu'tazilah and Murji’ah, who expressed and defended the view that the Qur'an is a creature, and the ones who advocated more are based on the Arab masses of the Qur'an, and the social class struggle in the background of the debate.

Özet

Tarih boyunca insanlık, farklı ilahî kitaplara muhatap oldu. Bu durum, kitaplarçerçevesindeki hitabın mahiyeti hususunda insanların merakını celp etti. Hattakonunun, süreç içerisinde farklı toplumlarda tartışıldığı görüldü. NihayetMüslüman toplum da Kur’an’ın yaratılmış olup-olmadığı hususunusorgulamaktan kendini soyutlayamadı. Bu bağlamda Müslüman ilim adamlarıkendi perspektifleri doğrultusunda farklı görüşler ortaya koydu. Nitekimbazıları, konunun Grek felsefe temelli veya Yahudilik, Hristiyanlık gibi dışkaynaklı olduğu kanaatini ileri sürerken, diğerleri de konunun Müslümantoplumun kendi iç bünyesinden kaynaklanan bir tartışma olduğunu dile getirdi.Kur’an’ın mahluk olup-olmadığı hususunda ilmî düzlemde başlayan ve gelişentartışmalar, tarihin belli kesitlerinde siyasetin malzemesi haline dönüştürülerek,siyasallaştırıldı. Nitekim Abbasî halifesi Me’mun (198-218/813-833) ilebaşlayıp, Mütevekkil (232-247/847-861) ile son bulan Mihne Süreci, busiyasallaşmanın çok açık yaşandığı bir dönemdir. Me’mun döneminde sosyopolitik şartların etkisiyle konunun tedricen siyasal ortama taşındığıbilinmektedir. Daha çok mevali kimlikli kişiler tarafından dile getirilen konu, ilmîmerakı ve tecessüsü ile dikkat çeken halife tarafından sarayda oluşturulan ilimmeclislerinde tartışılmaya açıldı. Bu durum konunun toplumsallaşmasınınzeminini oluşturdu. İlk dönemlerde Halife, konu hakkında herhangi bir kanaatortaya koymaktan kaçındı. Ancak uzun tartışma süreçleri neticesinde Kur’an’ınmahluk olduğu yönündeki görüşü, kendisinin de kabul ettiğini resmen ilan etti.Bu süreçte daha çok ilmî ortamlarda kişisel tercih veya kanaat şeklinde gündemolan konu, halifenin güçlü rakibi Bizans’a karşı sefere çıktığında fiilî siyasetinenstrümanı haline dönüştürüldü. Seferde olan halife, Bağdat’taki vekili İshak b.İbrahim’e talimat niteliğinde birtakım mektuplar gönderdi. Bu mektuplar,halku’l-Kur’an konusunun resmî olarak siyasallaşma sürecini başlattı. İlkaşamada halife, devlet yöneticilerinin ve bürokratların konu etrafındasorgulanmalarını isteyerek işe başladı. Şüphesiz yeni bir süreci ifade eden bu durum, Kur’an’ın mahluk olup-olmadığı hususunun, siyasallaştırılarak devletpolitikası haline dönüştürüldüğü anlamına geldi.