MORPHOLOGICAL APPROACH IN CLASSIFICATION OF RELIGIONS FROM THE PAST TO PRESENT

Abstract

The origins of researching the religious beliefs of others by modern historians of history, it is based to the 5th centuries BC. Therefore, evolving and expanding data about religious beliefs and practices in the historical process made it necessary to use different methods and approaches that will enable to understand and analyze this data in a correct, systematic and comprehensively way. In this context, the method of classifying religions according to certain categories within in the framework of the religious materials obtained has been formed and has been used by updating by many Eastern and Western religious researchers from the past to the present. From the second half of the nineteenth century, approaches of classification of religions have take over with increasing the number of classification of religions attempts and their using in religious studies.

Özet

XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dinler tasnifi teşebbüslerinin artarakçoğalması ve ortaya çıkan tasniflerin dini araştırmalarda kullanılmasınınsonucunda dinleri tasnif etme yaklaşımları ön plana çıkmıştır. Dinler Tarihindecoğrafi yaklaşımın yaygınlığına rağmen morfolojik yaklaşımın yadsınamazşekilde cezp ediciliğe sahip olduğu ve konunun ilk defa bu bağlamda belli birsistematiğe kavuştuğu ve dinamik hale geldiği belirtilmektedir. XIX. Yüzyılınikinci yarısında hâkim olan ve XX. Yüzyılın ortalarına kadar Batı’daki diniaraştırmalarda kullanılan dinin kaynağına ilişkin teoriler morfolojik dinlertasnifinin ilk tezahürleri niteliğindedir. Morfolojik dinler tasnifini sistematizeeden din bilimcisi olma payesini ise Din Fenomenolojisinin mimarlarındanCornelius Petrus Tiele hak etmiştir. Çünkü Tiele’nin dinleri ahlaki dinler olarakkategorize edip evrensel dinlere/dünya dinlerine alt kategoride yer vermesimorfolojik dinler tasnifi açısından bir dönüm noktası olmuş ve yapılanmorfolojik dinler tasniflerini etkilemiştir. Tiele’nin dünya dinleri kavramınıİngilizceye kazandırması akademik ve popüler Dinler Tarihi çalışmalarının,Hıristiyanlık, Budizm, İslam, Hinduizm ve Yahudilik dinlerinin daimî üye olduğu;Konfüçyanizm, Taoizm, Şintoizm, Caynizm, Sihizm ve Zerdüştilik dinlerinin isesıklıkla kullanıldığı bir dinler listesi ekseninde şekillenmesine kadar uzanmıştır.Jonathan Z. Smith ve Tomoko Masuzawa gibi din bilimcilerinin politik ve teolojikvarsayımlara dayandığı gerekçesiyle eleştirdikleri bu durum, James L. Coxtarafından dünya dinleri paradigması şeklinde nitelendirilmiş ve dinleri daha iyianlamak ve yerli dinleri de araştırmalara dâhil etmek için aşılması gereken birproblem olarak görülmüştür. Günümüzde özellikle batılı Dinler Tarihiçalışmaları incelendiğinde dünya dinleri kavramının üst bir kategori olarakkullanılmakta olduğunu ve belli başlı dinleri kapsayan bir dinler listesisunduğunu görmek ve bu durumun alandaki pek çok çalışmayı kapsadığınısöylemek mümkündür.