ONE OF THE LITERARY AND TRANSLATOR LEADERS OF ARAB NATIONALISM IN LEBANON IN THE FIRST HALF OF THE 20TH CENTURY: FLÎKS FÂRİS

20. YÜZYILIN İLK YARISINDA LÜBNAN’DA ARAP MİLLİYETÇİLİĞİNİN EDEBİYATÇI VE ÇEVİRMEN ÖNDERLERİNDEN BİRİSİ: FLÎKS FÂRİS

Abstract

In the history of Arabic translation, there are two periods in which translation, which is seen as an individual scientific activity, is accepted as a state policy, encouraged and supported by the state, and beyond that, translators are guided by political authority. The first is the translation period, which was initiated during the reign of the Abbasid caliph 2nd Mansur and reached its peak during the caliph al-Ma’mun. The translations of this period were mainly related to medicine, cosmography, engineering and logic, and were mostly translated into Arabic through Persian and Sanskrit. Therefore, we can name the period as the period of philosophical-medical translation. The second period began in 1773 when Catholic Christian groups emigrated from France to Lebanon and established many schools there, reaching the peak during the reign of Egypt Governor of Kavalali Mehmet Ali Pasha (1805-1848). This period, which focuses on the translation of textbooks and engineering sciences of European universities into Arabic, can be named as the period of scientific translation.

Özet

Arap çeviri tarihinde bireysel bir bilimsel etkinlik olarak görülen çevirinin devletpolitikası kabul edildiği, devlet tarafından teşvik edilerek desteklendiği, bununda ötesinde çevirmenlerin siyasi otorite tarafından yönlendirildiği iki dönemvardır. Bunlardan birincisi Abbasi halifelerinden 2. Mansur dönemindebaşlatılan ve Me’mun döneminde zirveye ulaşarak kurumsallaşan dönemdir. Budönemin çevirileri genellikle tıp, kozmografya, mühendislik ve mantık ile ilgiliolup, daha çok Farsça ve Sanskritçe gibi ara dil üzerinden Arapçaya yapılmıştır.Bu nedenle dönemi felsefi-tıbbî çeviri dönemi olarak isimlendirebiliriz. İkincidönem 1773 yılında Katolik Hıristiyan grupların Fransa’dan Lübnan’a göçederek, burada birçok okul kurmalarıyla başlayıp Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nınMısır valiliği döneminde (1805-1848) zirveye ulaşan dönemdir. Avrupaüniversitelerinin ders kitaplarının ve mühendislik bilimlerinin Arapçayaçevirisine ağırlık verildiği bu dönemi de bilimsel çeviri dönemi olarakisimlendirebiliriz. 1850’lı yıllarda Batıda dil ve çeviri eğiti alarak ülkelerinedönen burslu öğrencilerin Avrupa ülkelerinde tanıdıkları öykü, hikâye, roman,masal, tiyatro, anı, seyahatname gibi edebi türleri Arapçaya çevirmeleriylebaşlayan dönemi de edebi çeviri dönemi olarak isimlendirebiliriz. Bu dönemdeçevrilen eserler öncelikli olarak özgürlük, eşitlik ve kardeşlik temalarını elealarak Fransız ihtilalini Arap ülkelerine yaymayı hedeflediğinden bu dönemiideolojik çeviri dönemi olarak adlandırmak da mümkündür. 1882 Lübnandoğumlu Flîks Fâris edebi/ideolojik çeviri döneminin önde gelentemsilcilerinden birisidir. Şair, hatip, yazar, çevirmen ve hukukçu birisidir. Arapolmasına karşın İttihat ve Terakki Cemiyetinin Lübnan sorumlusudur. Osmanlı devletinin Lübnan’ı idaresine şiddetle karşı çıkmış, bu uğurda başta gazete vedergiler olmak üzere edebiyat mahfilleri, gizli cemiyetler ve masonikyapılanmalarla omuz omuza mücadele ederek, Suriye ve Lübnan’da Osmanlıkarşıtı bir Arap milliyetçilik akımının başlaması ve Arap ulus devlet anlayışıngelişmesi için elinden gelini yapmıştır.