HANS MOL’A GÖRE KUTSALLAŞMA MEKANİZMALARI VE KİMLİK ÜZERİNE ETKİLERİ: MENZİL TARİKATI ÖRNEĞİ

ACCORDING TO HANS MOL THE EFFECTS OF SACRALIZATION MECHANISMS ON IDENTITY: SAMPLE OF MENZİL TARIQA

Özet

Birey doğduğu andan itibaren süreklilik gösteren değişime maruz kalır ki bu durum her türlü topluluk için de farklı derecelerde söz konusudur. Değişimin etkileri ile birlikte hem bireyin hem de bireyin içinde bulunduğu topluluk ve toplumun kimliği oluşmaktadır. Bireysel ve toplumsal kimliğin oluşumunda ve korunmasında birçok değer arasında din önemli bir yer işgal etmektedir. Din- kimlik etkileşimini ele alan kuramlar arasında Hans Mol’un kimlik kuramı din temelli toplulukları inceleme noktasında en önemli kuramlar arasında bulunmaktadır. Buradan hareketle, bu çalışmada, bir sufi tarikatı olan Menzil Nakşiliğinin kimlik oluşumu Mol’un kimlik kuramı bağlamında ele alınmıştır. Mol’a göre, kimliğin kutsallaşması olan din, kutsallaşma sürecinde işlevselliği gözlemlenen dört mekanizma ile dinî değerlerin galebe çaldığı bir kimliğin oluşumuna doğrudan katkı sağlamış olmaktadır. Nesnelleşme, ritüel, bağlılık ve mit olarak adlandırılan bu mekanizmalar kimlik oluşumunun yapı taşlarıdır. Dolayısıyla din, mitleri, ritüelleri ve duygu temelli bağlılıkları, istikrarlı bir kimlik duygusu sağlayan her şeyi güçlendiren aşkın bir dünya görüşüne sığdırabilir. Bununla birlikte, modernleşme ile görülen değişimden en çok etkilenen kurumlar arasında yer alan din ile ilgili birçok teori üretilirken, dinin toplumsal öneminin azalacağı yönündeki varsayımı ile sekülerleşme teorisi en çok tartışılanlar arasında yer almaktadır. Türkiye merkez olmak üzere birçok farklı ülkede müntesibi bulunan Menzil Tarikatının mevcut kimliklerini edinme sürecinde, var olduğu düşüncesinden hareketle kutsallaşma mekanizmalarının belirlenmesi ve meydana gelen kimliğin yorumlanması bu çalışmanın temel konusudur. Sonuç itibarıyla, belirli bir örneklem grubuyla görüşme tekniği ve katılım yöntemi uygulanan bu çalışmada, tasavvufî değerlerle oluşan Menzil kimliğinin aynı zamanda seküler bir kimlikle de belli bir oranda bütünleşme ve uyumluluk sağladığı gözlemlenmiştir.

Abstract

The individual is subject to continuous change from the moment of birth, which is also the case for all types of communities. With the effects of change, the identity of both the individual and the community in which the individual is located, and ultimately the society, is formed. Religion occupies an important place among many values in the formation and protection of individual and social identity. Among the theories dealing with the interaction between religion and identity, Hans Mol's identity theory is among the most important theories to examine religion-based communities. From this point of view, in this study, the identity formation of the Menzil Naqshbandi, which is a Sufi movement, is discussed in the context of Hans Mol's identity theory. According to Mol, religion, which is the sacralization of identity, contributes directly to the formation of an identity in which religious values prevail through four mechanisms whose functionality is observed in the process of sacralization. These mechanisms, called objectification, ritual, devotion, and myth, are the building blocks of identity formation.