Glorifying the Past in the Ottoman Court: Tercüme-i Şaka'ikü'n-nu'maniye

Abstract

This article focuses on the illustrated manuscript of Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye, which was written in Arabic in 1558 by the Ottoman scholar Taşköprîzâde Ahmed (1495-1561) and translated into Turkish by Muhtasibzâde Mehmed Hâkî (d. 1567). During the reign of Osman II (1618-22) an illustrated version of Tercüme-i Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye was prepared on the decree of Gürcü Mehmed Paşa, the second vizier to the Sultan. This illustrated manuscript occupies a very significant place among Ottoman book illustrations since it is the only illustrated scholar biography known to exist. After dwelling on the preparation process of the illustrated manuscript, this study discusses the iconographic meaning of the drawings in the manuscript and explains why the Court of Osman II may have felt the need to have an illustrated version of Tercüme-i Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye prepared so many years after the work was written. For this purpose the study looks into not only the political situation of the Ottoman Court in the 17th Century but also the role played by illustrated books in the struggle for power among various authorities in Court. In this regard, the study also provides an account of the concerns the Court may have felt during the preparation of the iconographic program of Tercüme-i Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye. All these suggest that Tercüme-iŞakâ’ikû’n-nu‘mânîye was not just an illustrated scholar biography but a political instrument conveying a variety of messages through its content and iconography in the changing atmosphere of the 17th Century Ottoman Court.

Özet

Bu makalede, Osmanlı âlimi Taşköprîzâde Ahmed (1495-1561) tarafından 1558 yılında Arapça olarak yazılan ve Muhtasibzâde Mehmed Hâkî (ölm. 1567) tarafından Türkçe’ye tercüme edilen Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye’nin Sultan II. Osman döneminde (sal. 1618-22) hazırlanan resimli nüshası tartışılmıştır. II. Osman devrinin ikinci veziri Gürcü Mehmed Paşa tarafından 1618-20 yılları arasında resimlettirilen Tercüme-i Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye bilinen yegane resimli ulema biyografisi olmasıyla Osmanlı kitap resminin özgün örneklerinden biridir.Bu çalışmada resimli nüshanın hazırlanma hikâyesi, tasvirlerinin ikonografik yorumları tartışılarak, eserin yazıldıktan yıllar sonra, 17. yüzyılın ilk yarısında Sultan II. Osman’ın sarayında resimlenmesinin olası nedenleri üzerinde kimi önerilerde bulunulmuştur. Bu irdelemede, Osmanlı sarayının 17. yüzyıl başındaki siyasi görünümü, saraydaki güç odakları arasındaki iktidar çekişmesinde resimli kitapların oynadıkları rol, bu role paralel olarak Tercüme-i Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye’nin ikonografik programının oluşturulmasındaki kaygılar ve bu kaygılarla eserin hâmisi arasındaki ilişki tartışmanın ana çerçevesini oluşturmuştur. Bu sorular/sorunlar ışığında elyazmasına bakıldığında, Tercüme-i Şakâ’ikû’n-nu‘mânîye‘nin sadece resimli bir âlim biyografisi olmadığı, içeriği ve tasvirlerinin ikonografisi ile 17. yüzyıl başında Osmanlı sarayının değişen siyasında çeşitli mesajlar ileten “siyasi bir enstrümana” dönüştüğü görülmüştür.