Bribery in Islam-Ottoman penal codes and examples from the Bursa shari' a court records of 18th century

Abstract

Toplumda huzurun sağlanabilmesi için görevlilerin yasalara uygun davranması, vatandaşlara eşit muamele ederek herhangi bir ayrıcalık yapmaması gerekmektedir. Rüşvetin yaygın olduğu bir toplumda idareye duyulan güven sarsılmakla kalmayıp, idarenin görevliye verdiği yetki de suiistimal edilmektedir. Devletin rüşvet suçunu işleyenleri cezalandırılması öncelikle idareye duyulan güveni, bunun arkasındaki kamu düzenini, görevlilerde bulunması gereken disiplini korumakta, idarenin düzenli ve toplum yararına uygun olarak çalışmasını sağlamaktadır. Altı asır ayakta kalan Osmanlının en önemli özelliklerinden biri de toplum içinde adaleti sağlamasıdır. Fakat zamanla başta yargı olmak üzere rüşvet toplumda yaygın hale gelmiştir. Öyle ki rüşveti önlemekle görevli kişilerin adının karıştığı olaylar görülmektedir. 18. yüzyıl Osmanlı toplumu için ekonomik, toplumsal ve siyasal bunalımın derinleştiği bir dönem olmuştur. Artık yapılan fetihlerle dolu başarılı dönemler çoktan geride kalmış, doğuda ve batıda birbiri ardınca gelen savaşlar toplumun gücünü iyice zayıflatmıştır. Klasik dönemdeki yapısı büyük ölçüde çözülen toprak düzeni kentlere göçü arttırdığı gibi tarımsal üretimde de büyük düşüşlere yol açmıştır. Tüm bunların oluşturduğu olumsuz ortam devlet ile halk arasında gittikçe derinleşen güvensizlik ve bu ortamın bir sonucu olarak rüşvet olaylarındaki artışı beraberinde getirmiştir. Böyle bir ortamın Bursa'ya rüşvet olayları açısından yansıması bu araştırmanın temelini oluşturmaktadır.