A Byzantium Library in Istanbul: From the Library of Holy Trinity Monastery of Halki to the Library of Theological School of Halki

İstanbul’da Bir Bizans Kütüphanesi: Halki (Heybeliada) Aya Triada (Kutsal Teslis) Manastırı Kütüphanesi’nden Ruhban Okulu Kütüphanesi’ne

Abstract

While the old libraries in Ottoman Istanbul attracted interests of many researchers, libraries under Byzantine Istanbul did not take so much scholarly attention. Focusing on the Ottoman period, this article examines interconnected history of the Libraries of Holy Trinity Monastery of Halki and Library of Theological School of Halki. The former played important role for the formation of relationship between Western and Eastern theologian intellectuals in the age of Religious Wars in the 16th century. The transformation of the library of Holy Trinity Monastery of Halki into the library of Theological School of Halki in the 19th century had significance among Christian theological circles in the early 19th century when an independent Greek Kingdom and Church was established. Discussing the importance of the libraries in an international context, this article contributes the Ottoman cultural studies.

Özet

İstanbul’daki Osmanlı dönemi kütüphaneleri araştırmacıların ilgisini çekerken şehirde Bizans döneminden intikal eden kütüphaneler Osmanlı-Türk tarihçiliğinde araştırmalara fazla konu olmamıştır. Bu makalenin amacı, Heybeliada Ruhban Okulu ve Heybeliada Aya Triada (Kutsal Teslis) Manastırı Kütüphanesi’nin iç içe geçmiş tarihini Osmanlı dönemine odaklanarak incelemektedir. Halki Aya Triada Manastır Kütüphanesi, 16. yüzyılda, Avrupa’daki din savaşları çağında, batılı ve doğulu din adamları ve entelektüeller arasında iletişim yolu açarak önemli bir rol üstlenmiştir. 19. yüzyılda Heybeliada Ruhban Okulu’nun kurulması, sonrasında Heybeliada Aya Triada Manastırı Kütüphanesi’nin bu okulun kütüphanesine dönüştürülmesine, Ortodoks Hristiyanlığın tarihî merkezinde İstanbul Ortodoks Patrikhanesi tarafından ayrı bir önem atfedilmiştir. Kütüphanelerin önemini uluslararası çerçevede inceleyen bu makale, Osmanlı kültür tarihi alanındaki çalışmalara bir katkı sağlamayı hedeflemektedir. Makalede bilimsel yöntem olarak alan çalışması, diğer bir deyişle, kütüphane kataloglarının yerinde incelenmesi ve uluslararası kaynakların değerlendirilmesi yöntemi kullanılmıştır.