Geçmişten Günümüze Panteizm, Toplumsal Yansımaları ve Eleştirisi

Abstract

Bu çalışmada panteist tasavvurun günümüzdeki temsilcilerinin fikirleri temel alınarak panteizme kısa bir bakış yapılmış ve toplumsal düzlemde panteizmi ortaya çıkaran sebepler ve yansımaları değerlendirilip, teistik bir bakış açısıyla eleştirilmiştir. Özellikle Türkçe yazında sadece tarihsel bir teori olarak ele alınan panteizmin günümüzde ve geçmişte pratik olarak nereye tekabül ettiğinin değerlendirilmesi bu çalışmayı özgün kılan yönüdür. Çalışmada günümüzde kendilerini panteist olarak tanımlayan ve panteizmi bir din olarak görüp, bu minvalde örgütlenme çabası içerisinde olan grupların görüşleri önemli bir yer tutmaktadır. Pratiğe yaptıkları vurguyla dikkat çeken günümüz panteistleri geçmişteki panteist görüşleri hem savunmakta hem de teorik kalmaları hasebiyle eleştirmektedirler. Çalışmada günümüz panteistlerinin fikirleri temel alınmış, tarih boyunca ortaya çıkmış olan panteist görüşler onların bakışları da eklenerek ortaya konulmuştur. Panteist tasavvurun tepkisel veya araçsal bir anlayış olduğu savı çalışmanın soncu olarak ortaya çıkmıştır.