Dergiler / ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi / 2017 / Cilt: 27 - Sayı: 2
Beslenme ve Gıda için Biyoçeşitlilik: Ege Bölgesi’nin Yenilebilir Yabani Bitki Türleri
- Sayfa
- 1–8
- DOI
- —
Özet
Türkiye'de yenilebilir yabani bitkiler, tarih öncesi çağlardan beri besin kaynağı olarak diyette kullanılmıştır. Yenilebilir yabani bitkiler Türk mutfağında yaygındır ve bazıları pişmeden çiğ, tüketilirken, bazıları pişirilir, kurutulur ya da, işleme tabi tutulduktan sonra tüketilirler. Bununla birlikte, yenilebilen yabani türler ülkenin farklı bölgelerinde farklı kullanımlara sahipler. Ege Bölgesi’nde yabani yenilebilir bitkiler yaygın olarak tüketilmekte, geleneksel yiyecekleri hala pişirilmekte ve hatta yerel restoranlarda servis edilmektedir. Çalışma, Ege Bölgesi'ndeki yenilebilir yabani bitkilerin, geleneksel kullanımları hakkında veri toplamak için çok disiplinli bir yaklaşımla düzenlenmiştir. Çalışma, Gıda ve beslenme için tarımsal biyoçeşitliliğin korunması ve kullanımını iyileştirmenin yanı sıra, bu çeşitliliğin besin değeri ve gıda temelli yaklaşımlardaki önemi hakkında kanıt sağlayarak ve farkındalık yaratarak biyoçeşitliliğin korunması, sağlıksız diyetle mücadele ve refah düzeyinin arttırılması için destek oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada Ege Bölgesi yenilebilir yabani bitkilerin 11 türü öncelik verilmiştir. Gıda, beslenme, diyet çeşitliliği ve geleneksel bilgi için yerel biyolojik çeşitliliğinin temel durumunu belirlemek üzere İzmir, Aydın, Muğla ve Balıkesir'de anketler yapılmıştır. Yenilebilir bitkiler üzerinde yapılan ön çalışmalar anketin temelini oluşturmuştur. Etno-botanik ve sosyo-ekonomik anketler köylerde, yerel pazarlarda, lokantalarda ve süpermarketlerde seçilen ekolojik alanlarda gerçekleştirilmiştir. Sosyo-ekonomik çalışmalar, monografi tekniği ile ayrıntılı veriler için yürütülmüştür. Geleneksel bilgi ile ilgili bilgileri kaydetmek, politikanın geliştirilmesi için bilgi edinmeye yardımcı olmak amacıyla pazarlama fırsatı fikrini üretmek için anketler yapılmıştır. Anketler sırasında etno-botanik bilgi ve yenilebilir yabani türlerin farklı yemekleri kaydedilmiştir. Anketler, yüz yüze olarak hasattan tüketime geçiş sürecinde 541 koleksiyoncu ve 584 tüketiciyle yapılmıştır. Ege Bölgesi’ndeki tüketicilerin çoğunluğu haftada 1-2 kez yabani türleri tükettiklerini belirtmiş olup, Toplanan miktar piyasa türüne göre değişiklik göstermiştir. Bazı türlerin genelde ticari amaçlı olarak toplandığı belirlenmiştir. Öncelikli türler üzerinde taksonomik tanımlama ve beslenme değeri analizleri örnekler de toplanmıştır. Bilinçlendirme çalışmaları yapılmışı, broşürler hazırlanmış ve yayınlanmıştır. Çalışma bölgesinde 100'den fazla yabani yenilebilir bitki türü kaydedilmiştir.
Abstract
In Turkey wild edible plants have been used in dietary as a source of food from prehistoric times onwards. The wild plants are common in Turkish cuisine and they are eaten raw, consumed after cooking, dried before use, consumed after processing. However they have different uses in different areas of the country. Wild edible plants have been widely consumed in Aegean region where the traditional foods are still cooked and even served at the local restaurants. The study was developed on the edible wild plants in Aegean Region of Turkey as a multi-disciplinary approach to gather data on the traditional uses of wild edibles; to improve the conservation and use of agricultural biodiversity for food and nutrition, as well as to build support for biodiversity conservation and enhanced well-being by providing evidence and raising awareness of the nutritional value of this diversity and its importance in food-based approaches to tackle unhealthy dietary. Eleven species of wild edible plants of Aegean Region have been prioritized in this study. Surveys were conducted in Izmir, Aydın, Muğla and Balıkesir to determine the baseline status of community biodiversity for food and nutrition, dietary diversity and traditional knowledge. The previous studies conducted on edible plants were the baseline of the survey. The ethno-botanic and socio-economic surveys were conducted at the selected ecological sites in the villages, local markets, local restaurants as well as supermarkets. The socio-economic studies were conducted for detail data with monographic technic. Surveys were carried out to generate the idea on marketing opportunity, to assist to obtain the information for the development of policy to upload the relevant information about the traditional knowledge. During surveys ethno-botanical information and the different type of dishes of wild edible plants were recorded. The data recorded from face to face questioners with 541 collector and 584 consumers for the conclusion of process from harvest to consumption. In the Aegean region, the majority of consumers stated that they consumed wild species 1-2 times a week. The collected amount varies according to the type of market. Some species are usually collected for commercial purposes. Samples were also collected for taxonomic identification and for further study on nutritional value priority species. Awareness activities have been conducted, leaflets, brochures were prepared and disseminated. Over 100 species of wild edible plants and over have been recorded from the study region.