THE THRESHOLD IS NOT EMPTY: THE REFLECTIONS OF THE CONCEPT OF “THRESHOLD” ON TURKISH THOUGHT

EŞİK ALTI BOŞ DEĞİLDİR: “EŞİK” KAVRAMININ TÜRK DÜŞÜNCESİNE YANSIMALARI

Abstract

In this study, the concept of threshold which has an important place in Turkish culture has been discussed with its basic and side meanings and the metaphorical meanings of the word are emphasized by giving examples from the Anatolian area and the Turkish world. The meaning and value of this word in Sufism is discussed and it is tried to explain what is meant by the word threshold in Divan literature. It has been emphasized what the threshold corresponds to in Turkish mythology, and it has been seen that this concept, loaded with different meanings and functions, is able to follow its vitality to the present day in the beliefs and rituals reflected in the daily life of the Turks. Still other examples of faith and other thresholds are given the geography of Turkey living in Anatolia. As a requirement of the belief system around this concept, the threshold should be a place to be abandoned as soon as possible, it is concluded that two separate atmospheres, two different climates, two different worlds, two separate air, two separate. The two separate processes must specify that there is a space between them and that the threshold value is used only for the transition. n this context, in line with the understanding of iye within the Turkish belief and thought system, the concepts of threshold and door are also discussed. Although these practices related to the threshold in Islamic culture do not change, the threshold Hz. It has become the symbol of Ali and his children. This study, which considers the transition periods of life as a threshold, tried to support this point of view with the concepts such as ritual, initiation and maturation which are considered by famous researchers such as Arnold Van Gennep, Mircea Eliade and Victor Turner.

Özet

Bu çalışmada Türk kültüründe önemli bir yere sahip olan eşik kavramı temel ve yan anlamlarıyla ele alınmış ve Anadolu sahası ve Türk dünyasından örnekler verilerek kelimenin metaforik anlamları üzerinde durulmuştur. Tasavvufta ve Bektaşîlikte bu kelimeye yüklenen anlam ve değer konusu üzerinde de durulmuş ve buradaki anlamından hareketle Divân edebiyatında eşik kelimesiyle ne anlatılmak istendiği kısaca izah edilmeye çalışılmıştır. Eşiğin Türk mitolojisinde neye karşılık geldiği üzerinde durulmuş, farklı anlamlar ve fonksiyonlar yüklenen bu kavramın, canlılığını Türkler‟in gündelik hayatına yansıyan inanma ve rütüellerinde günümüze kadar takip etmenin mümkün olduğu görülmüştür. Anadolu ve diğer Türk coğrafyalarında hala yaşayan eşik inanışlarından örnekler verilmiş, bu kavram etrafında oluşan inanç sisteminin bir gereği olarak eşiğin bir an evvel terk edilmesi gereken bir yer olması gerektiği, iki ayrı atmosferin, iki ayrı iklimin, iki ayrı dünyanın, iki ayrı akımın, iki ayrı havanın, iki ayrı durumun, iki ayrı sürecin, arasında kalan yer olduğu ve olması gereken şeyin eşiğin sadece geçiş için kullanılması olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda Türk inanç ve düşünce sisteminde içinde yer alan iye anlayışı doğrultusunda eşik iyesi ve kapı iyesi kavramları da ele alınmıştır. İslamî kültürde eşik ile ilgili bu uygulamalar değişmemekle birlikte eşik Hz. Ali‟nin ve çocuklarının sembolüne dönüşmüştür. Beşik- Eşik- Keşik sözleriyle ifade edilen hayatın geçiş dönemlerini de birer eşik olarak ele bu çalışma, Arnold Van Gennep, Mircea Eliade, Victor Turner, gibi ünlü araştırmacıların ele aldıkları ritüel, inisiasyon, erginlenme gibi kavramlarla bu bakış açısını desteklemeye çalışmıştır.