Sect and Sectarianism in South Asian Shiism: From Co-Existence to Apprehensions in Shia-Sunni Relations

Güney Asya Şiiliğinde Mezhep ve Mezhepcilik: Şii-Sünni İlişkilerinde Bir Arada Yaşamadan Kuşkuya

Abstract

Differences amongst sects have existed in Islam since centuries. However, an escalation of sectarian tensions and violence in the Muslim world is a recent phenomenon. This paper attempts to trace origins of the spread of Shia faith in South Asia and study the historical evolution of its branches in the region and elucidates that Sunni-Shia discord in the region has been historically rare and the recent upsurge in sectarian tensions can be attributed to a host of domestic and foreign factors. Escalation of Shia-Sunni tensions in South and Central Asia can be attributed to geo-political interests of foreign actors and short-term objectives of domestic rulers. In Afghanistan, Soviet occupation and subsequent spread of ‘Wahabi’ strain of anti-Shia Islam in the area, funded by the Saudi monarchy, instigated the rise of Sunni–Shia conflict. Whereas in Pakistan, the Iranian revolution revived political consciousness in the Shia population, who subsequently chose to remonstrate against Zia’s Sunni-based ‘Islamization’ program.

Özet

İslamiyet’te mezhepler arası farklılıklar yüzyıllardır mevcuttur. Bununla birlikte, İslam dünyasında mezhepsel gerginlik ve şiddet yeni ortaya çıkan bir olgudur. Bu yazıda, Şii inancının Güney Asya’da yayılmasının kökenleri araştırılmaya çalışılacak; kollarının bölgedeki tarihî evrimleri incelenecek ve tarihsel süreç içinde Güney Asya’da Sünni-Şii anlaşmazlığının nadir olduğu, son zamanlarda gözlenen mezhepsel gerginliklerdeki artışın ise birtakım iç ve dış faktörlerle bağlantılı olduğu hususu açıklığa kavuşturulacaktır. Güney ve Orta Asya’da Şii-Sünni gerginliğindeki artış, dış güçlerin jeopolitik çıkarları ile yerli yöneticilerin kısa vadeli amaçlarına atfedilebilir. Afganistan’da, Sovyet işgali ve ardından Şii karşıtı İslami akımlardan Vahabiliğin Suud Krallığı’nın mali desteği ile bölgede yayılması, Sünni-Şii çatışmasını ateşlemiştir. Buna karşılık Pakistan’da, Şii nüfusun siyasal bilinçlenme sürecini İran Devrimi başlatmış ve bu topluluk daha sonra Ziya ül Hak’ın Sünni temelli ‘İslamlaştırma’ programına güçlü bir şekilde karşı çıkmışlardır.