THE FIRST ARCHERY PAMPHLET TRANSLATED IN OTTOMAN FIELD: UMDETÜ'L-MÜTENÂSİLÎN

OSMANLI SAHASINDA TERCÜME EDİLMİŞ İLK OKÇULUK RİSALESİ: UMDETÜ'L-MÜTENÂSİLÎN

Abstract

Numerous pamphlets have been compiled or translated in Ottoman field related to archery which remained important until the 17thcentury as a long distance weapon. In these pamphlets which have beenusually written by the archers occupied with the art of archery, it is seen that the organization of archery pamphlets written especially in Arabic was influential. From this point on, usually the same styles have been followed in terms of content in the archery pamphlets written in Ottoman field. In the pamphlets starting fromUmdetü'l-Mütenâsilîntillthe19thcentury;itusuallyhasbeen mentioned good deeds, honor and reward of shooting arrows, the history of arrow and archery since Adam, the merits ofcrusade, rules and methods of shooting arrows, making bows and arrows and ranges whose records were broken by famous archers.Umdetü'l-Mütenâsilîn has a remarkable importance as it is the first private work among the archery pamphlets written in the Ottoman field. There are three copies of the above-mentioned work that we could confirm. One of them is in a periodical of Husrev Pasha Collection in the Suleymaniye Library in Istanbul. An another one is registered as a private writing in Ali Emiri Collection in Istanbul Millet Library. The third copy is in Departement des Manuscrits in Bibliotheque Nationale de France. The work starts with the translationsofversesoftheKoranandhadithinordertoshowthe importance and place of shooting arrows in Islam. Then, why this work was written is explained and good deeds, honor and reward of shooting arrows, some information on competing in archery, methods of shooting arrows in different seasons, types of bows and arrows, methods of archery training, taking grasp, handling and the importance of holdingon to a master before starting the archery training are mentioned.The author of this work introduces himself as Ebi Sare Muhammed. Stating that he translated the work from a notable pamphlet in Arabic, Ebi Sare Muhammed did not give the name of the work he translated. The author avoided a literal translation; in a way, he rewrote the work in his own sentences. In that point, this work can be considered the first copyrighted work about archery written in Ottoman field.In this study, opinions have been conveyed on the copies and content of the work called Umdetü'l-Mütenâsilînafter giving brief information about the pamphlets written in Ottoman field. Characteristics of language and orthographic rules and vocabulary have been analyzed, two copies have been comparatively read and turned into a translation writing.

Özet

17. yüzyıla kadar uzak mesafe silahı olarak önemini koruyan okçuluk hakkında Osmanlı sahasında pek çok risale telif yahut tercüme edilmiştir. Genellikle okçuluk ilmiyle uğraşan kemankeşler tarafından yazılan bu risalelerde, özellikle Arapça yazılmış okçuluk risalelerinin tertibinden etkilenildiği görülmektedir. Buradan hareketle, Osmanlı sahasında yazılmış okçuluk risalelerinde, içerik oluşturulurken genellikle aynı yollar izlenmektedir. 15. yüzyılda tercüme edilmiş Umdetü'l-Mütenâsilîn'den başlayarak, 19. yüzyıla değin yazılmış olan risalelerde genellikle; ok atmayla alakalı hadisler, ok atmanın sevabı, şerefi ve ecri, Âdem peygamberden itibaren ok ve okçuluk tarihi, cihadın faziletleri, ok atmanın usul ve kuralları, ok ve yay yapımı ve ünlü okçularla rekor kırılmış menzillerden bahsedilmektedir.Umdetü'l-Mütenâsilîn, Osmanlı sahasında yazılmış olan okçuluk risaleleri arasında, ilk müstakil eser olması sebebiyle dikkate şayan bir öneme sahiptir. Mezkûr eserin tespit edebildiğimiz üç nüshası bulunmaktadır. Biri İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Hüsrev Paşa Koleksiyonu'nda bir mecmuanın içindedir. Bir diğer nüsha, İstanbul Millet Kütüphanesi Ali Emiri Koleksiyonu'nda müstakil bir yazma olarak kayıtlıdır. Üçüncü nüsha ise, Fransa Ulusal Kütüphanesi, El Yazmaları Departmanı'nda Turc 164 arşiv kaydı ile yine müstakil bir eser olarak kayıtlıdır. Eser, öncelikle ok atmanın İslam'daki yeri ve önemini göstermek açısından ayet ve hadis tercümeleri ile başlamaktadır. Ardından eserin yazılış sebebi belirtildikten sonra sırasıyla ok atmanın şerefi, sevabı ve ecri, ok koşmak (yarışmak) üzerine bazı bilgiler, mevsimlere göre ok atmanın usulleri, yay ve ok çeşitleri, ok talimi usulleri, kabza almak ve vermek ve ok talimine başlamadan mutlaka bir üstada bağlanmanın önemi hakkında bilgi vermektedir.Eserin müellifi, kendini Ebi Sare Muhammed olarak tanıtmaktadır. Eseri, muteber Arapça bir risaleden tercüme ettiğini söylemekle birlikte, tercüme ettiği eserin ismini zikretmemiştir. Müellif, eseri tercüme ederken birebir tercümeden kaçınmış, bir nevi kendi cümleleriyle tekrar yazmıştır. Bu noktada eser,Osmanlı sahasında yazılmış ilk telif eser olarak da sayılabilir.Çalışmamızda Osmanlı sahasında yazılan okçuluk risaleleri hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra Umdetü'l-Mütenâsilîn isimli eserin nüshaları ve içeriği hakkında aktarımda bulunulmuştur. Yine eserin dil ve imla özellikleri ve söz varlığı incelenmiş, elimizde bulunan iki nüsha karşılaştırmalı bir şekilde okunarak çevriyazıya aktarılmıştır.