WESTERN LITERATURE IN ATEŞTEN GÖMLEK

Abstract

Halide Edip Adıvar has the opportunity to learn the values of Western culture in the American College for Girls which she started in 1893/1894 in Üsküdar. Thus, she sees the similarities between a British, a French, an American and an Anatolian Turk in the context of universal human values and reflects them in her works. One of these works is Ateşten Gömlek. Halide Edip uses the works and concepts which belong to Western literature in Ateşten Gömlek. One of these works is Henry Wadsworth Longfellow's The Courtship of Miles Standish, and Other Poems. In Ateşten Gömlek, Halide Edip explains the emotion of Peyami by using the characters in Longfellow’s work. The person who Peyami saw in the dream when he was typhoid is likened to the ghost in Henrik Ibsen's Peer Gynt. The mouth of Ayşe is depicted using an analogy made by Oscar Wilde for the mouth. The link between İhsan, Ayşe and the National Struggle is indicated by Andersen's Tin Soldier. In addition, the drivers in the National Struggle read the novels of Xiver de Montepin in their spare time. These works belonging to Western literature are not only mentioned, but there are also similarities between the people and events in these works and the people and events taking place in Ateşten Gömlek. In this study the works of the Western writers mentioned above and the way they are reflected to Ateşten Gömlek are examined.

Özet

Halide Edip Adıvar, 1893/1894 yılındabaşladığı Üsküdar Amerikan Kolej’inde Batıkültürüne ait değerleri öğrenme imkânı bulur.Böylece bir İngiliz, Fransız, Amerikalı ileAnadolulu bir Türk arasında evrensel insanîdeğerler bağlamında benzerlikleri görür veeserlerine yansıtır. Bu eserlerden biri de AteştenGömlek’tir. Ateşten Gömlek’te Halide Edip, Batıedebiyatına ait kimi eserleri kullanır. Bu eserlerdenbiri, Henry Wadsworth Longfellow’un TheCourtship of Miles Standish, and Other Poems adlıeseridir. Ateşten Gömlek’te Peyami’nin duygudurumunu Halide Edip, Longfellow’un bueserindeki kişilerden hareketle açıklar. Tifo olduğuzaman Peyami'nin rüyada gördüğü kişi ise HenrikIbsen’in Peer Gynt adlı eserindeki hayaletebenzetilir. Ayşe’nin ağzı tasvir edilirken OscarWilde’ın ağız için yaptığı bir benzetme kullanılır.İhsan, Ayşe ve Milli Mücadele arasındaki bağlantıAndersen’in Teneke Asker’i (Kurşun Asker) ilegösterilir. Bunların yanında Milli Mücadele’dekişoförler boş zamanlarında Xiver de Montepin’inromanını okurlar. Batı edebiyatına ait bueserlerden sadece söz etmekle kalınmaz. Bueserlerdeki kişiler ve olaylar ile Ateşten Gömlek’teyer alan kişiler ve olaylar arasında benzerliklerinolduğu da görülür. Bu çalışmada sözü edilen Batılıyazarların eserleri ve bunların Ateşten Gömlek’eyansıyış şekli üzerinde durulmuştur.