ON THE SOME STATIC WORDS PASSED IN COUPLETS

Abstract

The classical Turkish poetry are the cultural treasures loaded with deep meanings. Beyond the meanings that awaken in the mind, the couplets were first woven with words and meanings layers that evoke pleasure and admiration. In order to capture the deep meanings they carry, cultural elements and language richness, comprehensive and comparative research on couplets is necessary. While reading the texts of classical Turkish poetry, it is seen that language associations that meet a new concept, situation and action beyond dictionary meanings are mentioned in the texts. When these language associations are encountered in other texts, it is understood that they are stereotypical structures of the vocabulary of language. On the other hand, as the text samples in which the stereotypes pass, the clues about the frameworks of function, context and meaning of these stereotypes increase. In this study, begligi olmak, devlet külahı, feleğe vermemek, ferdâya salmak, fülân ibn-i falân, hâtır-ı cem, karşu varmak, kıble hakkı, küp (küp) düşmek, ma’zûl börki, meydana çekmek, mûy-ı siyâh ağarmak, pîr olası, sohbet bâkî static words encountered in 16th century poets' divans and the concept of yaykara are discussed. Based on the information in the sources, concept and word patterns were explained, the couplet samples in which the static words were passed were detected from the divans scanned and translation of the couplets was made.

Özet

Klasik Türk şiiri beyitleri derin anlamlarlayüklü kültür hazineleridir. Beyitler ilksöylendiğinde zihinde uyanan anlamlarınınötesinde, insanda zevk ve hayranlık uyandıran lafızve mana katmanlarıyla örülüdür. Taşıdıkları derinanlamları, kültür unsurlarını, dil zenginlikleriniyakalayabilmek için beyitler üzerinde kapsamlı vemukayeseli araştırmalar yapmak gerekir. KlasikTürk şiiri metinleri okunurken sözlük anlamlarınınötesinde yeni bir kavram, durum ve eylemikarşılayan dil birliklerinin metinlerde geçtiğigörülür. Başka metinlerde bu dil birlikleriylekarşılaşıldığında dilin söz varlığına ait kalıplaşmışyapılar oldukları anlaşılır. Diğer taraftankalıplaşmış ifadelerin geçtiği metin örnekleriarttıkça söz konusu kalıplaşmış ifadelerin işlev,bağlam ve anlam çerçevelerine dair ipuçları daçoğalır. Bu çalışmaya 16. yüzyıl şairlerinindivanlarında karşılaşılan begligi olmak, devletkülahı, feleğe vermemek, ferdâya salmak, fülânibn-i falân, hâtır-ı cem, karşu varmak, kıble hakkı,küp (küp) düşmek, ma’zûl börki, meydana çekmek,mûy-ı siyâh ağarmak, pîr olası, sohbet bâkî sözkalıpları ile yaykara kavramı konu edilmiştir.Kaynaklardaki bilgilerden hareketle kavram ve sözkalıpları açıklanmış, söz kalıplarının geçtiği beyitörnekleri taranılan divanlardan tespit edilerekbeyitlerin dil içi çevirisi yapılmış, beyitlerintanıklığında söz kalıplarının kullanıldıklarıbağlamlar açıklanarak söz kalıplarının geçtiğibeyitlerin daha iyi anlaşılmasına katkı sunulmasıamaçlanmıştır.