FROM GERTRUDE BELL to PRESENT ANAVARZA with PHOTOS

Abstract

Anavarza, being accepted as one of the biggest cities of Anatolia,is situated within the border of Dilekkaya Village of Kozan District inAdana. When the city was first established is not known exactly.Strengthening gradually during the Roman period, Anavarza that wasannexed by Rome in the 1stcentury, started to compete with Tarsus, thegiant city of the ancient world, in every respect, towards the end of the2ndcentury A.D. Since then it became one of the most importantmetropolises of Anatolia. In the city during the Roman Period; victoryarches, column roads, stadium, theater, amphitheater, baths,administrative buildings, temples, aqueducts, etc. so many magnificentstructures were built. In this city that continued to enlarge in Byzantineperiod, churches and chapels were also built besides previous structures.The city, damaged by the frequent earthquakes in the region, was invadedby Arabs in the 8thcentury and called as Ayn Zarba. Included inByzantine border by Nicephorus Phocas in 964, Anavarza was capturedby Armenians that escaped after Malazgirt victory in the 11thcentury andTaurus the 1stmade Anavarza as capital in 1100. Getting different rolesas being capital or border castle, Anavarza was conquered by the Mamluks in 1375 and after that period the completely abandoned city hasnot seen any large scale settlement.Attracting the attention of various civilizations throughout theages, Anavarza has also attracted attention of many travelers andresearchers since especially the 19th century. The researchers that cameto the city are as follows: In 1833, French Charles Texier, in 1840 theBritish Barker, in 1852, the French Victor Langlois, in 1875, Englishclergyman Edwin John Davis, in 1882, the British Sir Charles Wilsonand Major Bennet, in 1905, the British Gertrude Bell. In this article, 31photographs taken by Bell who stayed for a while in Anavarza in April,1905 and did researches are evaluated by comparing it with present daysituation.

Özet

Anadolunun en büyük kentlerinden biri olarak kabul edilenAnavarza; Adananın Kozan İlçesi Dilekkaya Köyü sınırları içerisindeyer almaktadır. Kentin ilk olarak ne zaman kurulduğu tam olarakbilinmemektedir. I. yüzyılda Roma topraklarına katılan Anavarza, Romadöneminde giderek güçlenip, M.S. II. yy. sonlarında antik dünyanın devkenti Tarsus ile her açıdan rekabet eder hale gelmiştir. Bu tarihtenitibaren de Anadolunun en önemli metropollerinden biri olmuştur. RomaDöneminde kentte; zafer takları, sütunlu yollar, stadyum, tiyatro, amfitiyatro, hamamlar, idari yapılar, tapınaklar, su kemerleri vb. birbirindenihtişamlı yapılar inşa edilmiştir. Bizans Döneminde de gelişmeye devameden kente bu yapıların yanında kiliseler ve şapeller inşa edilmiştir.Bölgede sık meydana gelen depremlerden büyük hasarlar gören kent,VIII. yüzyılda Araplar tarafından zapt edilmiş ve Ayn Zarba olarakanılmıştır. 964 yılında Nicephorus Phocas tarafından tekrar Bizanssınırlarına dâhil edilen Anavarza, XI. yy.da Malazgirt Zaferinden sonrakaçarak Çukurovaya gelen Ermenilerin eline geçmiş ve I. Toros 1100yılında Anavarzayı başkent yapmıştır. Daha sonra başkent veya sınırkalesi olarak değişik roller alan Anavarza, 1375 yılında Memluklulartarafından alınmış ve bu dönemden sonra tamamıyle terk edilen kenttebüyük ölçekli bir yerleşim olmamıştır.Çağlar boyu çeşitli uygarlıkların dikkatini çeken Anavarza,özellikle XIX. yüzyıldan başlayarak birçok seyyah ve araştırmacının da dikkatini çekmiştir. Bunlardan; 1833 yılında Fransız Charles Texier,1840 yılında İngiliz Barker, 1852 yılında Fransız Victor Langlois, 1875yılında İngiliz rahip Edwin John Davis, 1882de İngiliz Sir CharlesWilson ve Binbaşı Bennet, 1905 yılında İngiliz Gertrude Bell kente gelenaraştırmacıların bazılarıydı. Bu makalede 1905in Nisan ayındaAnavarzada bir süre kalıp, araştırmalar yapan Bellin çektiği 31Anavarza fotoğrafı günümüzdeki durumlarıyla karşılaştırılarakdeğerlendirilmiştir.