OSMANLI COĞRAFYASINDA HUKUKTA BATILILAŞMA: OSMANLI MERKEZ, MISIR VE TUNUS VİLÂYETLERİ EKSENİNDE MUKAYESELİ BİR BAKIŞ

Özet

XIX. yüzyılda ortaya çıkan hukukta Batılılaşma tüm Osmanlı coğrafyasını etkilemiştir. Bununla birlikte Osmanlı Devleti’nin merkezi ile Mısır ve Tunus vilâyetlerinin hukukta Batılılaşmada öne çıktığı görülmektedir. İç ve dış faktörler ile merkez-vilâyet ilişkileri bu üç bölgede hukukta reform yapılmasına sebep olmuştur. Hukukta Batılılaşma; düşünce, kanunlaştırma ve yargı alanına yansımıştır. Mısır ve Tunus’un özerk statüleri kendi kanunlarını yapabilmelerine ve yargı teşkilatını düzenlemelerine imkân vermiştir. Siyasî ve mâlî açıdan güçsüzlükleri her üç bölgeyi hukukî alanda Avrupa ülkelerinin etkisine ve baskısına maruz bırakmıştır. Bu etki ve baskı, İstanbul, Mısır ve Tunus’ta kanunlaştırmanın ve yargı teşkilatının Batılılaşmasında temel unsur görünümündedir. Etki ve baskının şiddeti hukukta Batılılaşmanın seviyesini de belirlemiştir. Zamanla Batılılaşma yönündeki hukukî reformlar geleneksel hukukun alanını daraltmıştır.