Historic Collective Shelter as Heritage: The Cases in Hurşidiye, Kurtuluş and Sakarya Neighborhoods in Konak, İzmir

Miras olarak Tarihî Toplu Barınaklar: İzmir, Konak’taki Hurşidiye, Kurtuluş ve Sakarya Mahallerindeki Örnekler

Abstract

Historical collective shelters, yahuthanes or cortejos, are an alternative form of housing that were developed to providesecure sheltering of the groups who were disadvantaged in terms of economic, social, and cultural aspects in the Ottomancity. They have played a significant role in history as a building type that made possible cohabitation of groups, withmoral and material problems, and struggling to maintain their integrity despite hardship. This study deals with a groupof historical collective shelters in the traditional commercial center of İzmir dating mainly to the late 19th and early 20thcenturies. The objective is to understand the historic evolution of collective shelters (yahuthane, cortejo) in Hurşidiye,Kurtuluş and Sakarya neighborhoods of Konak district in İzmir, to define their cultural values, to analyze their socialand spatial development, to present their physical characteristics and evaluate their preservation problems. Elevencollective shelters were documented in the studied site, which is a portion of the traditional commercial center of İzmir(Kemeraltı). The site comprehends the ruins of the Roman Agora and the remains of the public buildings dating to thepre-modernization period of the Ottoman Empire as well as the late Ottoman urban layout. As a method, the preliminarystudies were reviewed, the land registers were surveyed, the present base map together with the historical maps wereoverlapped and the case studies were conducted using conventional techniques of architectural and urban conservation.The study has documented the interaction of Muslim and Jewish communities and how the collective living habits of theseethnic groups living in collective shelters differed from standard residential life at the end of the 19th and beginning of the20th centuries in the traditional commercial center of İzmir. Though collective shelters in the historic center of İzmir havebeen studied in the literature, their specific location on the map was not available. This study has provided locations of theshelters and evaluated the architectural characteristics of their remains. The traces and remains of the historic collectiveshelters should be preserved as elements contributing to the integrity of the multi layered city.

Özet

Tarihî toplu barınaklar (yahuthaneler, kortijolar) Osmanlı şehirlerinde maddi üstünlüğü olmayan, sosyokültürel sıkıntıları bulunan toplulukların güvenli bir şekilde barınabilmesini sağlamak için geliştirilmiş bir konut seçeneğidir. Toplu barınaklar, maddi ve manevi sıkıntı içindeki grupların, zorluklara göğüs gererek ve bütünlüklerini koruyarak birlikte yaşamalarına fırsat tanıyan bir yapı tipi olarak tarihte önemli rol oynamıştır. Bu çalışma İzmir’in geleneksel ticaret merkezinde yer alan, çoğu geç 19. ve erken 20. yüzyıllara tarihlenen tarihî toplu barınakları konu almaktadır. Amaç, İzmir’in Konak ilçesinde, Hurşidiye, Kurtuluş ve Sakarya Mahallelerinde yer alan toplu barınakların (yahuthane, kortijo) tarihî evrimini anlamak; kültürel değerlerini tanımlamak, sosyal ve mekânsal gelişimlerini çözümlemek, fiziksel özelliklerini ortaya koymak ve koruma sorunlarını değerlendirmektir. İzmir’in geleneksel ticaret merkezinin (Kemeraltı) bir kısmını oluşturan çalışma alanında on bir toplu barınak belgelenmiştir. Alan, Roma Agorasının ve modernleşme öncesine ait Osmanlı kamu yapılarının kalıntılarının yanı sıra, geç Osmanlı kentsel örüntüsünü içermektedir. Yöntem olarak ön çalışmalar incelenmiş, tapu kayıtları araştırılmış, İzmir Büyük Şehir Belediyesinin hâlihazır haritası, tarihî haritalarla karşılaştırılmış ve mimari koruma ile kentsel korumanın konvansiyonel teknikleriyle vaka çalışmaları yapılmıştır. Çalışma, İzmir’in geleneksel ticaret merkezinin bir bölümünde, 19. yüzyıl sonunda ve 20. yüzyıl başında, Müslüman ve Musevi toplulukların etkileşimini ve bu etnik grupların toplu yaşama alışkanlıklarının çoğunlukça kabul edilen konut yaşamından nasıl farklılaştığını belgelemektedir. İzmir tarihî merkezindeki toplu barınaklar literatürde yer almakla beraber, konumları harita üzerinde belirtilmemiştir. Bu çalışma seçilen çalışma alanındaki barınakların konumlarını ortaya koymuş ve kalıntılarının mimari özelliklerini değerlendirmiştir. Tarihî toplu barınakların izleri ve kalıntıları, çok katmanlı kentin bütünselliğine katkı sağlayan öğeler olarak korunmalıdırlar.