HISTORY OF ASTRAGALUS (KNUCKLE-BONE)

Abstract

Astragalus (knuckle-bone) is a small and regular shaped bone, located the ankle part of the hind leg in hooved animals. It is very suitable to hold in hand or fingers and to throw as well. Besides, its foursided rectangular form makes it possible to use an astragalus as a dice. Due to these features, astragalus is used for various purposes through time. In many archaeological sites throughout the world, knuckle-bones or their replicas which are made out of stone, clay, glass, metal etc are exposed. A game played with astragalus and a divination practice performed with astragalus are mentioned in the literature and illustrated in the visual arts- e.g. in the field of relief, sculpture and painting. In this paper, history of astragalus will be presented by using archaeological excavations results, historical sources and etnographical investigations. Most commonly the astragalus bone is used in games as a jackstone or agate. It is also used as a dice in gambling and divination practice. In a vast region and during a long timeline, the astragalus bones are left in tombs as grave goods. In Mother Goddess rituals, astragalus bones are attached to the whips to give the priests more pain who use them to torture themselves during the ritual. Astragalus bones are also used in necklaces as pendants and / or as decorative components.

Özet

Aşık kemiği toynaklı hayvanların arka ayaklarının diz kısmında yer alan, küçük ve düzgün biçimli bir kemiktir. Avuç içerisinde veya parmaklar arasında tutmaya ve fırlatmaya son derece uygundur. Dört yüzlü olması da zar gibi kullanılmasına imkân verir. Bu özelliklerinden dolayı insanlar tarafından, geçmişten günümüze değin, çeşitli amaçlarla kullanılmıştır. Dünyanın hemen her bölgesindeki, farklı dönemlere ait birçok arkeolojik yerleşmede aşık kemiği veya bu kemiğin taş, pişmiş toprak, cam, metal gibi malzemelerden yapılmış kopyaları bulunmuştur. Ayrıca destan, şiir, oyun vb edebi yapıtlarda aşık oyunundan veya aşık kemiğiyle oynanan bir tür faldan söz edilmiş; heykel, resim gibi görsel sanatlarda aşık oyunu veya falı sık sık betimlenmiştir. Bu yazıda arkeolojik kazı sonuçlarından, tarihi kaynaklardan ve etnografik araştırmalardan faydalanılarak, aşık kemiğinin geçmişten günümüze değin nerelerde, hangi amaçlarla ve nasıl kullanıldığı aktarılacaktır. Buna göre aşık kemiği en yaygın biçimde beştaş veya misket benzeri oyunlarda oyun aracı olarak kullanılmıştır. Bir tür kumar çeşidinde veya fal bakmada zar işlevi görecek şekilde kullanımı da çok yaygındır. Uzun bir zaman dilimi boyunca ve çok geniş bir coğ- rafyada mezarlara ölü hediyesi olarak, değişen sayılarda aşık kemiği bırakılmıştır. Ana Tanrıça ayinlerinde, rahiplerin kendilerine işkence yapmakta kullandıkları kamçıların ucuna, daha çok acı vermesi için aşık kemikleri takılmıştır. Aşık kemiği ayrıca kolyelere ve boncuk dizilerine bir süsleme ögesi olarak da eklenmiştir.