Al-Ghazalı’s Approach To Crıtıcısm And Hıs Crıtıcısm Style Towards The Madhhab Imams

Gazzâlî’nin Eleştiriye Yaklaşımı ve Mezheb İmâmlarına Yönelik Eleştiri Üslûbu

Abstract

In addition to the fact that a large part of the Sharii dalils’ certainty and guidance is zanni, the frequent use of inference methods like qiyas forthe solution of fiqh issues has been the reason for the ikhtilaf and criticism among the fiqhi madhhabs/sects. Criticism among the fiqhi madhhabs/sects started with the formation of the madhhabs and have continuedso far. The imams of madhhabs have been exposed to criticism much more than thefaqihs who followed their madhhabs as they were thefounders. All mujtahids and faqihs, especially the founding imams, defended their righteousness in their istinbat andijtihad and criticized those who actedas mukhalifs. Al-Ghazali (d. 505/1111) also criticized some madhhabs/sects and their practices in his worksfor some reasons. In this study, the quality of criticism style of Ghazali in general, and his criticism style towards themadhhab imams in the first periods of his life and the nature of his later criticism style in particularwere dealt with and evaluated.

Özet

Şerʻî delillerin büyük bir kısmının sübût ve delâlet bakımından zannî olmasının yanında fıkhî meselelerin çözümünde kıyas gibi istidlâlî yöntemlerin çokça kullanılmış olması, fıkhî mezhepler arasında ihtilaf ve eleştiri geleneğinin yerleşmesine yol açmıştır. Fıkhî mezhepler arasındaki eleştiri, mezheplerin teşekkülüyle başlayıp günümüze kadar devam etmiştir. Mezhep imamları, kurucu olmaları hasebiyle kendilerine mensup fakîhlere nazaran eleştirilerden daha fazla pay almışlardır. Başta kurucu imamlar olmak üzere her müçtehid ve fakîh, yaptığı istinbât ve içtihatta doğru gördüğünü savunmuş, muhalif davrananları da eleştirmiştir. Gazzâlî (öl. 505/1111) de kimi saiklerden ötürü bazı mezhepleri ve uygulamalarını eleştirmiştir. Bu çalışmada genel anlamda Gazzâlî’nin eleştiri üslûbu özelde ise hayatının ilk dönemlerdeki mezhep imamlarına yönelik eleştiri üslubu ile daha sonraki eleştiri üslubunun keyfiyeti ele alınıp değerlendirmelerde bulunulmuştur.